By 
National Geographic je najtiražniji svjetski naučno-popularni časopis i jedan od najviše nagrađivanih globalnih medija. Uzbudljivi tekstovi i fotografije od kojih zastaje dah predstavljaju mjesečnu kartu za putovanje oko svijeta. Sa osnovnim ciljem da inspiriše ljude da brinu o planeti.
A u njemu, rijeka Zeta.
U tekstu pod naslovom „Rijeke i jezera su najdegradiraniji ekosistemi na planeti. Da li ih možemo sačuvati?„ globalno online izdanje ovog popularnog časopisa, ni manje ni više, pomenulo je prošlogodišnje proglašenje doline rijeke Zete parkom prirode.
Autor ovog članka, Stefan Lovgren, osvrćući se na značaj koji slatke i pitke vode imaju na život čovjeka, ukazao je i na potrebu zaštite i očuvanja ovih vodenih ekosistema.
Oslanjamo se na svježu vodu za piće, hranu i sanitarne uslove a ona je u nevolji. Tako pitanja slatke vode postaju veći prioritet za konzervatore i ekologe, naveo je Stefan.
Zone zaštite Park prirode rijeka Zeta
Godina rijeka
Istorijski gledano, zaštićena područja su dizajnirana za kopnene ekosisteme i njihove vrste, uz malo, ako i uopšte ima, obzira prema slatkovodnim staništa i vrstama u njima. Razlog ovome je, kako Stefan navodi, složenost samih riječnih tokova koja mogu prolaziti kroz zaštićene ili upravljane oblasti ali i izlaziti iz njih. Stefan navodi da se složenost ogleda i u tome što rijeke često protiču kroz različita područja, a ponekad čak i kroz više država.
„Mnogo je lakše nacrtati liniju na zemlji ili u okeanu nego to isti učiniti za rijeku“, rekao je za National Geographic, Džon Zablocki, stručnjak za biodiverzitet iz Nature Conservancy-a koji predvodi međunarodnu mrežu naučnika koji osmišljavaju nove načine zaštite rijeka.
„Moramo da pobjegnemo od razmišljanja gdje kopnu dajemo prednost nad rijekama. Rijeke jednostavno ne smiju biti više na mjestu broj dva“, rekao je Zablocki, čija organizacija sarađuje sa više opština u Crnoj Gori, gde je Vlada odredila donji tok, visoko bioraznolike rijeke Zete, za park prirode.
S obzirom na to da se naučnici za slatkovodne ekosisteme nadaju da bi 2021. mogla biti godina rijeke, neki uticajni konzervatori koji se ranije nisu fokusirali na pitanja slatkih voda, sada se več sve više interesuju, uključujući Kampanju za prirodu, inicijativu od milijardu dolara koju finansira švajcarska Fondacija Wiss, a podržava National Geographic Society, čiji je cilj da do 2030. godine zaštiti 30 posto planete.
Iako slatka voda čini manje od jednog procenta zemljine tekuće vode, u njoj živi 10 procenata svih poznatih vrsta, uključujući trećinu svih kičmenjaka.
U istraživanjima sprovednim 2019. godine, od oko 3500 biljnih vrsta, koliko ih imamo u Crnoj Gori, u dolini Zete registrovano je 774 ili nešto više od 20%. U dolini rijeke Zete imamo oko 200 medonosinih i oko 300 vrsta ljekobilja. Od 430 zaštićenih biljnih vrsta, u dolini rijeke Zete živi 273 vrste.
Uprkos urbanizaciji i neregulisanim otpadnim vodama naselja i velikih zagađivača, kvalitet vode i dalje u zadovoljavajućim okvirima. To potvrđuje prisustvo 19 različitih vrsta riba, od čega 3 vrsta pastrmki.
Dolina rijeke Zete je bogata vodozemcima i gmizavcima pa u njoj živi oko 70% ukupnog broja vrsta registrovanih na teritoriji države.
Comments