O Drugom svjetskom ratu na teritoriji opštine Danilovgrad i Danilovgrađanima palim za slobodu

Priredio: Alek Barović, magistar političkih nauka, magistrand na University College Dublin iz oblasti Međunarodne humanitarne akcije.

Svjedoci smo da se u prošlim godinama malo pričalo o onima koji su “manje značajni“ kako po ordenjima, tako i po tome što nijesu imali potomaka da bi im danas spominjali ime. Nažalost, tih imena je mnogo. Slobodno možemo reći da na nama potomcima leži velika sramota zbog toga. U borbi za slobodu i davanju svoga života za nju nikako ne može biti manje značajnih, nego je zasluga svih njih ogromna i vrijedna spomena.

Svakako zbog velikog broja imena pojedinaca iz Danilovgrada koji su dali svoj život u borbi protiv okupatora veoma je teško spomenuti svakoga, ali se mogu spomenuti brojke kako bi današnje generacije barem na neki način uspjele da vide koliku je žrtvu podnijela jedna generacija naših predaka da bi mi danas imali što da slavimo.

U ovom tekstu pomenuću podatke vezane za Narodnooslobodilački pokret i stradale civile od strane fašističkih okupatora i njegovih domaćih saradnika dostupne u već objavljenoj literaturi. Svakako, Drugi svjetski rat u Crnoj Gori predstavlja i veliko bratoubilaštvo, koje je nažalost veoma bilo izraženo u Bjelopavlićima. Zbog nemogućnosti da se daju konkretni podaci o nevinima stradalima u “lijevim skretanjima“ partizanskog pokreta, jedino je moguće reći – vječna slava svim nevino stradalim žrtvama u Drugom ratu, ma od čije ruke da su stradali i da Crnogorci nikad više ne zapucaju jedni na druge.

Danilovgrad, 21.04.1942. Smotra italijanske okupacione vojske
pred zgradom današnje SO Danilovgrad.

Komunistička partija Jugoslavije je bila dobro organizovana na teritoriji tadašnjeg sreza danilovgradskog. U svitanje 13. jula 1941. godine u ustanku učestvovalo je preko 3.000 boraca iz sreza danilovgradskog od čega 600 komunista – 124 člana Komunističke partije Jugoslavije (KPJ) i preko 500 članova Saveza komunističke omladine Jugoslavije (SKOJ).

Oni su uspjeli da oslobode čitav srez, razoružane su sve okupatorske postaje i garnizon u Danilovgradu, zarobljeno je preko hiljadu okupatorskih vojnika, zaplijenjeno 36 artiljerijskih oruđa i dva vagona municije.

Jedan bataljon Narodnooslobodilačnog partizanskog odreda “Bijeli Pavle“ učestvovao je u čuvenoj Pljevaljskoj bici 1941. godine.

Jedna četa ovog bataljona stala je krajem 1941. godine u prvi stroj Prve proleterske brigade.

Dva bataljona iz danilovgradskog 1942. godine staće u stroj prvih crnogorskih brigada – Četvrte i Pete proleterske brigade, koje će se zajedno sa Prvom veoma istaći u legendarnim borbama širom Bosne i Hercegovine.

Odredi u kojima su bili borci iz Danilovgrada isticali su se velikim junaštvom i hrabrošću i bili više puta pohvaljivani i odlikovani.

Kroz okupatorske logore prošlo je preko 1.000 boraca iz našeg kraja.

U Drugom svjetskom ratu ukupno je poginulo 1.105 boraca NOP-a od čega 117 žena.

Od tog broja njih 331 su bili članovi KPJ, a 306 članovi SKOJ-a.

Žrtava fašističkog terora bilo je 249 od čega 119 žena.

Iz drugih opština, na teritoriji opštine Danilovgrad poginulo je 300 boraca od čega 6 žena.

Prostor ispred današnje zgrade SO Danilovgrad (Smotra italijanskih vojnika, avgust 1941.)

Među njima su i tri nepoznata borca, od kojih i jedan Italijan, borac italijanske brigade “Garibaldi“, a koji su sahranjeni u zajedničkoj grobnici u Danilovgradu (sanduci broj 15, 16 i 23).

Pali borci prema godinama starosti

Do 17 godina —————– 216

18 godina —————— 83

19 godina ——————- 58

20 godina —————— 73

21 godina —————- 52

Od 25 – 40 godina ———— 407

Od 40 – 50 godina ———— 65

Preko 50 godina ————- 56

Broj porodica iz kojih su poginula dva borca —— 110

Broj porodica iz kojih su poginula tri borca —– 34

Broj porodica iz kojih su poginula četiri borca —- 13

Broj porodica iz kojih je poginulo pet boraca —— 2

Pali borci po godinama pogobije

Prije 1941. godine ———— 9 (ođe se računaju oni pali u Španskom građanskom ratu)

U aprilskom ratu 1941. godine ——– 9

Tokom 1941. godine ————— 113

Tokom 1942. godine ————– 268

Tokom 1943. godine ———— 297

Tokom 1944. godine ————- 310

Tokom 1945. godine ———— 91

Prije devastacije

Sadašnji izgled

Značajni događaji vezani za Drugi svjetski rat na teritoriji opštine Danilovgrad su:

1. Grlić – Mjesni komitet 11. jula 1941. godine donosi odluku o početku borbe
2. Manastir Ždrebaonik – sjedište Operativnog štaba za oslobođenje Danilovgrada u julskom ustanku
3. Spuž – Prva oružana akcija (15. jula 1941. godine) u julskom ustanku
4. Branelovica – Predao se italijanski garnizon ustanicima (20. jul 1941. godine).
5. Osnovna škola Gostilje – sjedište Glavnog štaba za Crnu Goru i Boku (oktobar 1941. i 1942. godine).
6. Dolovi Kovački – formiran odred “Bijeli Pavle“ (29. novembar 1941. godine).
7. Podvraće – prvi pionirski odred Crne Gore (oktobar 1941. godine).
8. Manastir Ostrog – likvidacija četničkog štaba za Crnu Goru (18. oktobar 1943. godine).
9. Strijeljanje omladine na Lazinama od strane četnika (23. jul 1943. godine).
10. Poljica – Sreski narodnooslobodilački odbor (1944. godine).
11. Oslobođenje Danilovgrada – Prva bokeljska brigada (09. decembar 1944. godine).

Nosilaca “Partizanske spomenice ’41“ bilo je 341 od kojih 81 žena.

Danilovgrad je dao 35 narodnih heroja, a to su:

Radomir Sima Babić – rođen 1909. godine u Sigama, službenik.

Simo Mijajla Barović – rođen 1914. godine u Bandićima, zemljoradnik.

Miloš Luke Bobičić – rođen 1914. godine u Vučici, diplomirani pravnik.

Savo Mirka Burić – rođen 1915. godine u Zagredi, student prava.

Stanko Milovana Burić, rođen 1920. godine u Zagredi, student tehnologije.

Milutin Luke Grozdanić, rođen 1915. godine u Podvraću, žandarm.

Vojin Radovana Dragović, rođen 1914. godine u Grbama, student.

Boško Miloša Đuričković, rođen 1914. godine u Zagaraču, student prava.

Marko Živka Đurović, rođen 1912. godine u Krivačama, zemljoradnik.

Vidoje – Keša Mitra Đurović, rođen 1911. godine u Veletima, ekonomista.

Veselin – Aga Mihaila Đurović, rođen 1924. godine u Veletima, zemljoradnik.

Vasilije – Žarki Spasoja Đurović, rođen 1920. godine u Grliću, gimnazijalac.

Vlajko Velizara Đuranović, rođen 1924. godine u Martinićima, učenik.

Radoje Miloša Jovanović, rođen 1916. godine u Komanima, štamparski radnik.

Radisav – Bako Petra Jugović, rođen 1915. godine u Kosiću, službenik.

Vojin Đura Katnić, rođen 1915. godine u Klikovačama, zemljoradnik.

Vojin – Vojo Radosava Kovačević, rođen 1913. godine u Dolovima, službenik.

Savo Pera Kadović, rođen 1921. godine u Šobajićima, zemljoradnik.

Mirko Luke Lučić, rođen 1918. godine u Kupinovu, zemljoradnik.

Vojislav Beliše Lakčević, rođen 1913. godine u Ulcinju, radnik.

Blažo Miće Mraković, rođen 1919. godine u Zagaraču, pravnik.

Veljko Milosava Milatović, rođen 1921. godine u Nikšiću, student.

Puniša Savića Perović, rođen 1911. godine u Šobajićima, student.

Miladin Pera Pavličić, rođen 1920. godine u Gorici, maturant.

Đoko Šaja Pavićević, rođen 1872. godine u Dolu Pješivačkom, zemljoradnik.

Milosav Gaja Radulović, rođen 1915. godine u Novom Selu, zemljoradnik.

Jovan – Jovo Nikole Radulović, rođen 1916. godine u Komanima, obućarski radnik.

Radule – Ruso Krsta Radulović, rođen 1919. godine u Komanima, grafički radnik.

Milan Iva Raspopović, rođen 1915. godine u Martinićima, podoficir.

Mitar Petra Radusinović, rođen 1912. godine u Spužu, gimnazijalac.

Bajo Radovana Sekulić, rođen 1913. godine u Sekulićima, student prava.

Čedomir – Ljubo Sava Ćupić, rođen 1913. godine, gimnazijalac.

Đuro Krsta Čagorović, rođen 1904. godine u Martinićima, kamenorezac.

Milovan Mihaila Šaranović, rođen 1910. godine u Podkraju, oficir.

Jefto – Čajo Petra Šćepanović, rođen 1911. godine u Zagaraču, službenik.

Palim borcima, žrtvama fašističkog okupatora i svim nevino stradalima nek je vječna slava i hvala, a svim sugrađanima srećan Dan oslobođenja opštine Danilovgrad.

Podaci preuzeti iz:

Spomen knjiga – pali borci narodnooslobodilačke borbe danilovgradskog sreza, Opštinski odbor SUBNOR-a Danilovgrad, Danilovgrad, 1996.

Domazetović, Svetozar, Danilovgrad 2007-2011-2025 Vizija održivog razvoja, Opština Danilovgrad, Danilovgrad, 2012.