By 
Piše: Ivan Bulatović, pravnik
„Bojevi te teški odvojiše,
jek pušakah svjetu proglasiše!
Lomeć Turke svobodu si stekla,
O nahijo i pleme viteško!
Podobilo Sparte, Kartagene,
a Srbaljah diko i pohvalo!“
Njegoš, Ogledalo srpsko, pjesma „Bjelopavlicka“
Imao sam priliku da slušam sjećanja najstarijih Bjelopavlića koji su živjeli „na grad“ i koji su pamtili one prve poslijeratne izbore, one sa „ćoravim“ kutijama, i seirenje pobjednika ispred tadašnje i sadašnje zgrade opštinske uprave u Danilovgradu. To slavljenje je bilo više iživljavanje nad pobijeđenima, najprije oružjem, a potom, samo formalno, i na glasačkim mjestima. Koliko slobodno – da se naslutiti. Slavlje je izgledalo tako kao da je vlast zagrabljena zauvijek.
I zaista, trajalo je to dugo, predugo. Ono da svaka aposlutna vlast apsolutno kvari i u ovom slučaju se pokazalo kao pravilo bez izuzetka. Ali prošlo je. I Danilovgrad je dočekao svoje proljeće usred jeseni. Neko bi rekao usred najljepšeg godišnjeg doba u dolini Zete…
No, da se ne odemo previše u poetske slike koje su iskušenje svih stanovnika ovog živopisnog kraja, koji je porodio mnogo umjetničkih stvaralaca. Da se vratimo „onome od čega se živi“, to jest onome što će biti odgovornost novih nosilaca vlasti u Danilovgradu.
Lijepo je da je na početku istaknuto rešavanje ekonomskih ili takozvanih „životnih“ problema. To je ne samo lijepo, već i egzistencijalno neophodno. Prethodne lokalne uprave ostavile su iza sebe pustoš i trulež koja je ozbiljan izazov novoj vlasti.
Ipak, treba zaista biti dušmanin ovog grada, pa ne iskoristiti bogate ekonomske potencijale koje bjelopavlićki kraj može ponuditi. Sjetimo se da je ovdje prije dolaska „mladih, lijepih i pametnih“ radilo više uspješnih fabričkih postrojenja, kojih se, nažalost, sjećaju samo naši stariji sugrađani. Toliko dugo traje pustošenje resursa ovog kraja, obučeno u dopadljive fraze o „tranziciji“.
Jadikovanje za prošlošću je malo korisno, ukoliko ne donosi nauk za budućnost. A u konkretnom slučaju taj nauk bi bio da se iskoriste poljoprivredni potencijali ovog kraja (Bjelopavlićka ravnica je rijetki ravničarski kraj u Crnoj Gori i plodno zemljište za sve vrste poljoprivrednih kultura, s potencijalom uzgajanja tokom cijele godine), mogućnosti razvoja koje pruža dolina rijeke Zete, koja protiče kroz Danilovgrad i sav bjelopavlićki kraj (jačanje ugostoteljskih kapaciteta uz rijeku, razvoj ribolova, kajakaškog sporta i drugu vidovi turističke valorizacije rijeke), kulturno-istorijsko i spomeničko nasljeđe ovog kraja (nadaleko čuveni manastiri sa svetinjama opštepravoslavnog značaja – manastir Ostrog, Ždrebaonik, Ćelija Piperska, kao i novi manastiri – manastir Svetog Dimitrija na Bovanu Kadića i manastir Svete Petke u Gostilju Martinićkom, kulturni krug koji obuhvata rimske mostove u ovom kraju i Gradinu Martinića, kao arheološki lokalitet od prvorazrednog značaja), te razvoj turizma u oblasti valorizacije prirodnih ljepota ovog kraja (izletište Studeno, Vukotica i Ponikvica, planinarske ture na Lisac, Prekornicu i Garač) i još mnogo čega drugog u bogatoj ekonomskoj bazi ovog kraja.
No, ovaj tekst nije o tome. Ovo prije svega jer ne sumnjam da će politički akteri, barem prema onom što smo na početku njihovog manadata čuli, biti posvećeni upravo razvoju ekonomskih potencijala opštine Danilovgrad. Ima, pak, nešto što nije manje važno od ekonomskog razvoja, a što nijesmo mogli čuti u prvim danima egzistiranja nove opštinske uprave. Naime, malo se pominjao kulturno-prosvetni razvoj grada, iako je, kao što se iz prethodnog ovlašnog nabrajanja može vidjeti, ovaj kraj bio žarište kulture i prosvete u intervalu dugog vremenskog trajanja, da ne kažemo od začetaka civilizacije na ovom prostoru (koje sežu do vremena rimske imperije) pa sve do naših dana.
U tom smislu, nakon promjene vlasti u Danilovgradu, ostala je ne manja žabokrečina nego u drugim oblastima društvenog života ovog kraja. Stoga želimo da više u tezama nego u nekom opširnom izlaganju (za koje će se, nadamo se, pobrinuti opštinske službe zadužene za to) ukažemo na najurgentnija pitanja kojima bi trebalo da se pozabavi novoizabrana opštinska vlast na kulturno-prosvetnom planu.
U Danilovgradu je osnovana prva poljoprivredna škola u Crnoj Gori. To je jedan od razloga (pored toga što je ovo poljoprivredni kraj, koji vapi za stručnjacima koji bi bili posvećeni ravoju ove privredne oblasti u opštini Danilovgrad) zbog kojeg bi trebalo razmotriti mogućnost njenog obnavljanja, čime bi se ne samo obezbijedio kontinuitet prosvetnog uspona ovog kraja, nego i stvorila stručna baza za projekte iz oblasti poljoprovrede.
U prethodnim decenijama se isključivo razmišljalo o obilježavanju spomena boraca iz Drugog svjetskog rata, koji su malte ne istisli sjećanje na sve ostale velikane ovog kraja. Stoga je potrebno na dostojan način obilježiti sjećanje i na događaj iz vremena okupacije u Prvom svjetskom ratu kada je četrnaest bjelopavlićkih učitelja, braneći pravo na ćirilicu i srpsku istoriju, izašlo pred okupatorski vojni sud, spremni da polože živote radi očuvanja narodnog indentiteta i dostojanstva nepokornog naroda ovog kraja. Pored toga što njihov svima dobro znani podvig zaslužuje obilježavanje na nivou cijele naše države, ovo posebno obavezuje njihove neposredne potomke, dakle građane Danilovgrada, koji su dužni da na prigodan način obezbijede sjećanje na ove neumrle heroje, koji se nisu libili da ostatak rata provedu u logoru, ne pristajući na kompromis s istinom. Adekvatan spomen na njih bi bio davanje imena neke od gradskih ulica, podizanje spomenika, organizovanje školskih i širih gradskih manifestacija koje bi bile tematski posvećene njima i njihovom herojskom otporu, te posvećenje njima neke od školskih ustanoa na području opštine Danilovgrad.
Takođe, i Drugi svjetski rat je imao svoje heroje iz ovog kraja koji nisu samo nosili pušku, nego su svoje sjedočenje otpora nemilosrdnoj okupaciji pokazali svjedočenjem svog ljudskog dostojanstva. Takav je bio prosvetni radnik Radosav Đurović, koji je otišao na smrt sa svojim đacima u Šumaricama u Kragujevcu. Ovaj heroj takođe zaslužuje da se njegov spomen obilježi kroz školske i opštinske manifestacije, kao i kroz spomen obilježje koje mu priliči.
Ne treba zaboraviti ni Blagoja Jovovića, koji je izvršio atentat na jednog od najvećih zločinaca Drugog svjetskog rata – Anta Pavelića. Jovovićevo ime vapi za dostojnim obilježjem u Danilovgradu.
Ne možemo da ne spomenemo doktora Grigorija Antonoviča Zaharina, zahvaljujući čijoj je novčanoj pomoći sagrađen prvi vodovod u Danilovgradu, koji je gotovo do naših dana obezbjeđivao vodu gradskom jezgru. Sjetimo se da je prije Drugog svjetskog rata ovaj zaslužni čovjek imao spomen česmu u gradu, koja je Danilovgrađane podjsećala na nesebičnu ljubav prema ovom kraju čovjeka iz daleke, ali nama bliske, Rusije. Najmanje što nova opštinska uprava može da uradi na ovom planu je obnavljanje spomen česme dokotoru Zaharinu.
Takođe, nedopustivo je da Danilovgrad nema ulicu, spomen obilježje ili neku od javnih institucija posvećenu velikanima iz znamenite porodice Bošković. Da spomenemo samo vojvodu popa Rista Boškovića (koji je pored državničkih i vojnih zasluga za bjelopavlićki kraj i Crnu Goru, bio i poslenik na kulturnom polju, skupljajući narodne umotvorine), senator Bajo Bošković i đenaral-brigadir Blažo Bošković, kao i drugi predstavnici ove ugledne bjelopavlićke porodice, koji su do sada bili nedopustivo zanemareni, do te mjere, da je kula Boškovića na Orjoj luci danas u plačevnom, polurazrušenom stanju.
Sramota je za Danilovgrad da veliki narodni prvak arhimandrit Josif Pavićević, koji je počesto zamjenjivao Njegoša u državničkim poslovima prilikom njegovih odlazaka u inostranstovo, i koji je bio dugogodišnji nastojatelj manastira Ostrog, nema dostojno obilježen spomen u Danilovgradu. Pored ulice, spomenika ili imena na nekoj od javnih ustanova u gradu, opštinska uprava bi trebalo da ovom znamenitom čovjeku posveti manifestaciju koja bi bila izraz hrišćanske kulture ovog kraja i doprinosa pravoslavne crkve slobođenju i svestranom razvoju bjelopavlićkog kraja, čemu je arhimandrit Josif jedan od najboljih svjedoka.
Danilovgrad je jedini grad u Crnoj Gori koji je izgrađen po urbanističkom planu. Žalosno je da grad nije na dostojan način obilježio spomen arhitekte Dragiše Milutinovića, čovjeka po čijem projektu je Danilovgrad izgrađen.
Da pomenemo još i Andriju Radovića iz Martinića, koji je u dva navrata bio predsjednik vlade knjaževine i kraljevine Crne Gore, i srbijanskog državnika Iliju Garašanina (porijeklom iz Bjelopavlića), kao primjere ljudi kojih se nadležni u Opštini Danilovgrad nijesu sjećali više od pola vijeka.
U plejadi intelektualaca iz ovog kraja da spomenemo samo istoričara i publicistu Nikolu Škerovića, filmskog poslenika Petra Šobajića, pisca Dušana Đurovića, hroničara Maksima Šobajića, koji su takođe bili u prethodnom periodu zapostavljeni ili zaboravljeni, a čiji spomen bi trebalo dabude prisutan u gradu.
Umjetničke manifestacije u Danilovgradu nikako ne bi smjele da zaobiđu imena vajara Draga Đurovića, slikara i vajara Miloša Šobajića, slikara Božidara Pavićevića i njima sličnih, koji su ljepotu ovog kraja utisnuli najprije u svoju dušu a onda i u svoja umjetnička ostvarenja. Na tom planu bi trebalo ovo imati u vidu prilikom organizovanja postojećih i budućih događaja iz oblasti kulture.
Ovako bi moglo da se nabraja dugo…
Ovim ne želimo da poručimo novoj vlasti u gradskoj opštini da treba da tone u neki muzejski istorizam, već da dostojnim obilježavanjem spomena velikana ovog kraja i ljudi zaslužnih za njegov razvoj omoguće sadašnjoj i budućim generacijama da se nadahnjuju njihovim primjerom i da budu avangarda na svakom polju koje znači razvoj svoje sredine i lučnoše slobode, zdrave nacionalne svojesti, kulture, znanja i prosvete, na način na koji su to ovi besmrtnici bili.
Dobro je i pohvano razvijati privredu i ekonomiju, obezbjeđujući adekvatan životni strandard svojih sugrađana, ali pri tom je neophodno i da prosperitet smisla prati taj razvitak, a njega će obezbijediti jedino ravnoteža sa razvojem kulture i prosvete, koja, kao što smo vidjeli, potrebuje hitne i sveobuhvatne mjere, za koje, ne sumnjamo, ima poleta i volje.
Comments