By 
Poslednjih godinu dana, sve veću pažnju ali i nezadovoljstvo Danilovgrađana izaziva lokacija na kojoj je planirana izgradnja postrojenja za otpadne vode, koja, uparena sa nemarom prema postojećim objektima i saobraćajnom infrastrukturom, procentom realizacije usvojenih planova negativno utiče na kvalitet života stanovništva grada pored rijeke Zete. Razlog prethodnom, između ostalog, je kršenje zakona o strateškoj procjeni uticaja na životnu sredinu, loše sprovedena procedura planiranja, izrade, uključenja stanovništva u izradu Prostorno urbanističkog plana kao i kasnija implementacija plana.
Iako se iz nadležnih lokalnih institucija često može čuti da realizaciju svih projektnih aktivnosti prati puna transparentnost i uključenost lokalne zajednice, nestvarne i velike investicije, stvarnost ispostavlja se često je drugačija.
Kako bismo saznali u kojoj mjeri su ispoštovane procedure izvršili smo uvid u dostupna dokumenta objavljena na sajtu opštine Danilovgrad.
Iz dostupnih dokumenata, pored lošeg odabira lokacije postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda, utvrdili smo da je došlo do kršenja Zakona o strateškoj procjeni uticaja na životnu sredinu, konkretno Član 16 stav 6 Zakona o strateškoj procjeni uticaja na životnu sredinu („Sl. list RCG“, br. 80/05 i „Sl. list Crne Gore“, br. 73/10, 40/11, 59/11) koji kaže:
Pravno lice ili preduzetnik koji učestvuje u izradi plana i programa ne može učestvovati u izradi izvještaja o strateškoj procjeni.
Iz dostupnih dokumenata vidimo da je ista kompanija koja je izrađivala PUP izradila i Izvještaj o strateškoj procjeni uticaja na životnu sredinu. Ovo je direktno kršnje zakona i dovoljan argument za stavljanje PUP-a Danilovgrad van snage. Opština Danilovgrad kao naručilac izrade PUP-a u projektnom zadatku jeste jasno navela da za izradu Izvještaja o strateškoj procjeni uticaja na životnu sredinu treba angažovati stručni tim koji ne učestvuje u izradi predmetnog plana. Ipak, isto nije ispoštovano.
Da bi plan dao najbolja rješenja za građane uveden je mehanizam određivanja uticaja plana na kvalitet života građana. Tačnije, radi se o Strateškoj procjeni uticaja Prostorno urbanističkog plana na životnu sredinu. Po zakonu, da ne bi došlo do konflikta interesa, tj. da ne bi ista kompanija samu sebe ocjenjivala, zakon ne dozvoljava da ista kompanija radi urbanistički plan i da ta ista kompanija ocjenjuje njegov uticaj na kvalitet života i zdravlje građana.
Ovo je Opština u startu predvidjela, kao naručilac izrade PUP-a u projektnom zadatku jeste jasno navela da za izradu Izvještaja o strateškoj procjeni uticaja na životnu sredinu treba angažovati stručni tim koji ne učestvuje u izradi predmetnog plana. Međutim niko iz lokalne samouprave, ko je bio plaćen za taj posao, nije spriječio očigledan konflikt interesa i tako je glavni razvojni dokument opštine učinio nezakonitim.
Još jedan od propusta koji se sam nameće je da je u projektnom zadatku navedeno da se u I i II fazi pristupi Javnim konsultacijama – radionicama vezanim za prve dvije faze izrade Plana – Ovo bi značilo da su radionice trebale biti održane sa lokalnim sekretarijatima, stanovništvom i nevladinim sektorom. Iste, koliko smo upoznati nisu urađene/sprovedene. Anketa korisnika prostora i fokus grupa takođe nisu sprovedeni odnosno rezultati ovih alata nisu dostupni na zvaničnom sajtu opštine.
PUP Danilovgrad
Prostorno urbanistički plan kao razvojni dokument postavlja temelje za dalji razvoj određenog područja, zahtjeva multidisciplinarni pristup koji uključuje širu društvenu zajednicu kako bi potreba većine i životne sredine bila ispoštovana za duži vremenski period.
Ako jedna lokalna samouprava ne posjeduje stručne kapacitete za donošenje jednog ovakvog plana ima pravo angažovati treće odnosno pravno lice koje će iznijeti proces izrade plana u najboljem interesu svih aktera. Ovo je bio slučaj i sa opštinom Danilovgrad, koja je uz podršku Svjetske banke i nekadašnjeg MORT-a pristupila izradi PUP-a – Angažovane firme su CEP iz Beograda, MonteCEP iz Kotora i Planet Cluster iz Španije.
Ministarstvo Održivog razvoja i turizma, uz podršku Svjetske banke, realizovalo je Projekat – Zemljišna administracija i upravljanje/LAMP, čiji je dio činjela i izrada Prostorno-urbanističkih plana opštine Danilovgrad. Sredstva utrošena za realizaciju ovog projekta su iznosila 449.900€.
Strateški uticaji, ankete, fokus grupe, radionice, javne rasprave su samo neki od mehanizama koji su se trebali koristiti za izradu Prostorno urbanističkog plana.
PUP je osnovni razvojni dokument prostornog uređenja koji razrađuje načela prostornog uređenja i utvrđuje ciljeve prostornog razvoja te podjele na centre, planske cjeline i zone, sveobuhvatnu zaštitu, korištenje i namjenu cjelokupnog prostora. PUP obuhvata cjelokupan prostor opštine Danilovgrad i osnovni je razvojni dokument na osnovu kojeg su donešeni planski dokumenti nižeg reda.
PUP-om su date sledeće smjernice i mjere za realizaciju plana: smjernice etapnog razvoja, smjernice za prostornu organizaciju i izradu detaljnih urbanističkih planova (DUP), urbanističkih projekata (UP) i lokalnih studija lokacije (LSL), smjernice za izgradnju na područjima za koja se ne predviđa donošenje detaljnog urbanističkog plana, urbanističkog projekta ili lokalne studije lokacije i definisane smjernice za gradnju na područjima za koja se ne predviđa izrada planova detaljne razrade.
Plan zaštite prostora – Screenshot
Kako do PUP-a?
Plan se izrađuje kroz uključenje svih strana a na način da se:
- prvo donosi Odluka o pristupanju izradi planskog dokumenta;
- pripremni poslovi
- pripremi odluke o izradi planskog dokumenta
Odluka o izradi planskog dokumenta sadrži podatke o vrsti planskog dokumenta, području za koje se plan izrađuje, načinu finansiranja, vremenu za koje se plan donosi, roku izrade, osnovnim smjernicama zbog kojih se plan donosi.
Odluka o izradi plana može sadržati i smjernice o stavljanju van snage prethodnog planskog dokumenta, kao i smjernice o zabrani gradnje na području zahvata plana,
- pripremi programskog zadatka za izradu planskog dokumenta,
- prikupljanju i pripremi dokumentacije potrebne za izradu planskog dokumenta
Dokumentacija obuhvata raspoložive bazne studije, podloge, podatke nadležnih javnih institucija i ostalu dokumentaciju potrebnu za izradu planskog dokumenta:
- izradi programa participacije javnosti u proceduri izrade planskog dokumenta;
- ustupanje izrade planskog dokumenta;
- izrada planskog dokumenta;
- usvajanje planskog dokumenta.
Programski zadatak za izradu planskog dokumenta priprema nosilac pripremnih poslova. U dosadašnjoj praksi u Crnoj Gori pripremu Programskog zadatka vršili su zaposleni u organima lokalne uprave nadležnim za uređenje prostora i zaštitu životne sredine.
Međutim, izrada programskog zadatka je multidisciplinarni posao, kao što je i izrada planskog dokumenta. Priprema programskog zadatka ne bi trebala biti obaveza samo resornog organa lokalne uprave, već u njegovu izradu sa vizijama i zahtjevima za njihovo ostvarenje treba uključiti i aktere i nosioce poslova iz privrednog, kulturnog i društvenog života, da bi se zajednički formirala vizija ukupnog razvoja grada, koja se pretače u planski dokument.
Vizija razvoja mora biti ostvariva i održiva, a može biti održiva ako je utemeljena na realnoj procjeni mogućnosti prostora. Vizija mora imati utemeljenje u jednakom ostvarenju ekonomskih i socijalnih ciljeva, ne ugrožavajući pri tome kvalitete životne sredine, što su inače osnovni principi održivog razvoja.
Da bi bila ostvariva, vizija mora biti zasnovana na konsenzusu građana/građanki i široke javnosti, lokalne uprave i političara.
Da bi dobili planski dokument koji će osigurati ostvarenje vizije, programski zadatak mora postaviti jasne ciljeve i sadržati dovoljno podataka koji će usmjeriti planere.
Uključenje građana
U skladu s dosadašnjom praksom izrade urbanističkih planova u Crnoj Gori, ispitivanje o potrebama i predlozima građana i korisnika prostora koji se odnose na uređenje prostora vršilo se sprovođenjem ankete. Ankete sprovodi obrađivač planskog dokumenta u saradnji sa sekretarijatima za uređenje prostora i mjesnim zajednicama. Anketa građana i korisnika prostora sprovodi se putem oglašavanja poziva za pismenim dostavljanjem zahtjeva i prijedloga. Jednu od navjećih uloga bi trebalo, pored nadležnih sekretarijata, igrati mjesne zajednice.
Iskustva iz savremene prakse pokazuju da je rano uključivanje javnosti u proces planiranja ključ za uspjeh u sprovođenju budućih planova.
Nažalost, akterima u procesu pripreme, izrade i donošenja planskih dokumenata u Crnoj Gori još uvijek nijesu dovoljno poznate tehnike participativnog planiranja. Predloženo zakonsko rješenje za uvođenje rane participacije javnosti u proceduri izrade planskog dokumenta (radna verzija Zakona o planiranju prostora i izgradnji objekata, maj 2015. g.) čini se kao prvi korak ka uključivanju zainteresovanih strana u proceduru izrade planskih dokumenata.
Aktivnim učešćem u proceduri izrade planskog dokumenta, zainteresovane strane, javna uprava i profesionalna udruženja doprinijela bi uspostavljanju novih odnosa u upravjanju lokalnim urbanim razvojem, prvenstveno zaštiti javnog interesa i javnog dobra. Ovo se nažalost nije sprovodilo pri izradi PUP-a Danilovgrad.
Izrada programa participativnog učešća javnosti u procesu izrade planskog dokumenta radi se u okviru pripremnih poslova, a sam Plan učešća javnosti sastavni je dio Programskog zadatka za izradu planskog dokumenta.
Najčešći mehanizam uključivanja građana u procese odlučivanja na lokalnom nivou su bez sumnje javne rasprave, koje pružaju mogućnost građanima da od početka izrade dokumentacije učestvuju u njenom kreiranju.
Za potrebe izrade PUP-a Danilovgrad održana je javna rasprava na kojoj su prisustvovali predstavnici građana ipak vjerujemo da građani ne mogu biti upoznati sa cjelokupnom procedurom i značajem jednog planskog dokumenta bez prethodne proaktivne i direktne edukacije stanovništva (stanovništvo do kraja nije upoznato ni da se njihove kuće i objekti moraju uklapati u PUP) i zaposlenih u lokalnoj samoupravi. Ovo potvrđuje i činjenica da i sama lokalna samouprava nije imala kapaciteta za izradu PUP-a pa je tako angažovala treća i stručna lica za izradu plana. Nažalost, stanje na terenu govori da lokalna samouprava nema kapaciteta ni sredstava za implemetaciju usvojenog Prostorno urbanističkog plana.
Mjesne zajednice i PUP
U ranijem istraživanju koje smo sproveli na portalu Volim Danilovgrad neki od odgovora ukazuju na indicije lošeg kvaliteta rada i nedostatka tranparentnosti, što se može vidjeti iz procenta ispitanika koji je odgovorio da:
- ne zna ko su predstavnici Mjesnih zajednica 71.4%*¹
- nema povjerenja u rad Mjesnih zajednica 89.8%
- ne zna koje su nadležnosti Mjesnih zajednica 67.3%
Prethodne rezultate potvrđuje i činjenica da se preko 90% ispitanika nikada nije ni obratilo Mjesnim zajednicama što u okviru otvorenih pitanja objašnjavaju činjenicom da nemaju povjerenja u rad MZ, ne znaju na koji način bi to mogli učiniti, kome se obratiti a dijelom, kako se navodi u odgovorima, i činjenicom da su u Savjetima MZ postavljane osobe koje su politički podobne i koje se aktiviraju samo prije parlamentarnih i lokalnih izbora.
U kreiranju ovog članka nije uključena opština Danilovgrad iz razloga neažurnog odgovaranja na upite naše redakcije povodom više tema koja se tiču problema i aktivnosti u opštini Danilovgrad.
Beogradskoj kompaniji CEP je upućen niz pitanja 28.01.2021. godine. Na pitanja koja se tiču konkretno Postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda čija lokacija je predviđena PUP-om, do zaključenja ovog članka, nismo dobili odgovore. Odgovori nisu dostavljeni ni nakon telefonske i ponovne email urgencije.
Opština Danilovgrad je prva na prostorima Balkana donijela Urbanistički plan Danilovgrada 1869. godine i taj datum se smatra datumom osnivanja Danilovgrada. Uređenje prostora opštine Danilovgrad se odvijalo kroz donošenje lokalnih planskih dokumenata, odnosno Prostornog plana Opštine Danilovgrad, Generalnog urbanističkog plana Danilovgrada, detaljnih urbanističkih planova i lokalnih studija lokacije.
Comments