Opušak rastvoren u vodi zagadi hiljadu litara

ko svaki deseti opušak završi u okolini, onda se u Crnoj Gori dnevno nepravilno odloži najmanje 200.000 opušaka. Kada se samo jedan opušak rastvori u vodi, zagadi hiljadu litara. Željeli mi to ili ne svaki gram nepravilno odloženog otpada će se prije ili kasnije vratiti za naš sto. Ako znamo da se u krugu deponija, čak i u njihovom dvorištu vrši paljenje otpada onda možemo kazati da imamo jedan od najštetnijih načina odlaganja otpada u Evropi. Zbog toga često imamo emitovanje otrovnih supstanci u vazduh – smatra Vuk Iković iz organizacije KOD dodajući da se otpad tretira prije nego se odloži na deponiju i da ne postoji jedan idealan sistem koji se može primijeniti u svakoj državi.

Zagađenje i bolest

– Ako ga zapalimo otpad će da se pretvori u pepeo i dim. Ono što ne udahnemo vratiće nam se kišom u naše zemljište. Što se to češće dešava to ćemo biti primorani da češće posjećujemo ljekara, a uzrok bolesti je nekada teško utvrditi.

Svaki otpad je izvor zagađenja ukoliko se nepravilno odlaže, a ukoliko ga pravilno sakupimo, odvezemo i obradimo, onda je to sprečavanje bolesti i zagađenja, a onda i čuvanje resursa.

Iz Ministarstva ekologije i prostornog planiranja i urbanizma kazali su Pobjedi da rade na novom zakonu o upravljanju otpadom i Državnoj studiji i da će tek pristupiti rješavanju problema odlaganja otpada.

A do tada jednoj plastičnoj kesi će trebati 10 do 20 godina da se razloži u prirodi, a plastičnoj flaši oko 400 godina.

– Razlaganje jedne limenke će trajati do 200 godina, a novinama oko 40 dana. Svjedoci smo da nakon što rijeke nabujaju, pa se nivo vode spusti, da na granama drveća ostaju na hiljade kesa. Dobar dio njih ostaje u rječnom koritu, jezeru ili završi u moru, nakon toga često u želucu riba, koje opet nakon toga bivaju servirane na našem stolu – kaže Iković.

Napominje i da su u upotrebi sve češće i biorazgradive kese ali posljednje studije pokazuju da su one još otrovnije.

– Zato biorazgradivu plastiku treba izbjegavati – preporučuje Iković.

Pored plastičnih flaša i kesa najčešće oko nas od smeća srijećemo opuške.

– Njima je potrebno od jedne do pet godina da se raspadnu. Opušci se razgrađuju na krupnije pa na sitnije komadiće koji sadrže otrovne supstance koje završavaju u vodi, a onda u tijelu životinja – ističe Iković.

Po njegovim riječima nije moguće organizovati odlaganje otpada tako što će se komunikacija sa korisnicima svesti na štampanje i dijeljenje brošura.

– Potrebna je stalna direktna komunikacija sa korisnicima, pa čak i nakon zaživljavanja selektivnog sistema upravljanja otpada – kazao je Iković.

Upoređujući upravljanje otpadom u Kopenhagenu i Podgorici prije par godina, onda to izgleda ovako:

– U Podgorici se svega 5,3 odsto otpada koristi za ponovnu upotrebu, skoro 95 odsto otpada se nepovratno odlaže na deponiju i ne postoje podaci o količini ponovo upotrijebljenog građevinskog otpada. U Kopenhagenu 98 odsto otpada se koristi za ponovnu upotrebu, na deponije se odlaže manje od dva odsto otpada i ponovo se koristi 90 odsto građevinskog otpada. U Kopenhagenu se iz otpada dobija toplota i nov materijal, u Podgorici je proces obrnut.

Iako imamo kontejnere za odlaganje za različite otpade, Iković ističe da to mještani kratkoročno ispravno koriste.

– Kod nas se postave kontejneri na kojima je ispisan naziv otpada koji možemo u njemu odložiti. Onda mještani počnu da razdvajaju otpad ali brzo odustanu jer vide da se razdvojeni otpad iz svih kontejnera istovremeno unosi u isti kamion komunalnog preduzeća. Tako se ubrzo vrate starom načinu odlaganja, tj. sve vrste otpada u jedan kontejner. Otpad se odatle najčešće odlaže na deponiju ili na gradska smetlišta. Tamo gdje postoje reciklažni centri, otpad se odvozi na pokretne trake, gdje se vrši izdvajanje papira, plastike i drugih vrsta otpada. Ukupna količina ponovo iskorišćenog otpada je manja od pet odsto iako je zakonska obaveza najmanje 50 odsto sakupljenog otpada – kazao je Iković napominjući da to znači da danas kod nas skoro sav nastao otpad, bez obzira kolika mu je vrijednost, biva nepovratno odložen na deponiju ili smetlište.

Iković

Navodi i korisne primjere koji se kod nas naravno ne primjenjuju.

– Najmanje svaki treći kilogram otpada čine ostaci hrane, granja, lišća i trave. Prirodnim procesom truljenja ovaj otpad se pretvara u humus – najplodniju zemlju. U Podgorici se ne vrši reciklaža ovog otpada već se u kontejnerima miješa sa ostalim otpadom – ili čak biva zapaljen što uzrokuje širenje gasova zbog kojih se povećva temperatura već prezagrijanog vazduha – kazao je Iković dodajući da se ovaj otpad odlaže na gradskoj deponiji, a izrada svake nove sanitarne kade za ovaj otpad košta oko 1,3 miliona eura bez PDV-a.

– Oko 100.000 metara kubnih gasova koje emituje ovaj otpad (na gradskoj deponiji) na godišnjem nivou, spaljuju se, a nastala toplota se ne iskorišćava za proizvodnju električne i toplotne energije, već zagrijava već pregrijanu Podgoricu. Da smo prerađivali ostatke hrane i biljaka danas ne bismo morali da trošimo 1,3 miliona eura na izradu nove kade za otpad. Umjesto toga imali bismo plodnu zemlju, brži rast stabala, čistiji vazduh i smanjem uvoz humusa – tvrdi Iković.

Navodi i primjer da po zakonu preduzeća koja preuzimaju gume dužna su da 90 odsto njih pripreme za ponovnu upotrebu.

– Procjene su da se na godišnjem nivou u Crnoj Gori generiše šest do 10 kilograma otpadnih guma po stanovniku kao posljedica upotrebe vozila, što ukupno iznosi 3.600 tona godišnje. Bez obzira na to, danas se u Podgorici obrađuje nula odsto guma, što je beskonačno manje puta od propisanih 90 odsto – tvrdi Iković dodajući da prodajna cijena jedne tone proizvoda recikliranih guma može biti i preko 200 eura.

– Od dvije tone automobilskih guma se može dobiti najmanje jedna tona povratne korisne sirovine, što znači da reciklaža 3.600 tona guma – može dati preko 360.000 eura godišnje – kaže Iković dodajući da umjesto ovoga gume se kod nas često pale i tako se ispušta jedna od najotrovnijih susptanci u vazduh – dioksin.

– Dio njega udišemo, a dio odlazi u atmosferu, i sa prvim kišama se vraća i taloži u zemljiste i vodu. Znamo da u Crnoj Gori godišnje imamo i do 1.000 prijevremenih smrtnih slučajeva zbog zagađenja vazduha ali kod nas je paljenje guma i dalje svakodnevica – tvrdi Iković.

A koliko bi nam vremena trebalo da odlaganje otpada dovedemo do nekog zavidnog nivoa zavisi od institucija.

– Kada bi sve gradske službe i inspekcije radile posao za koji ih plaćamo imali bi gotovo idealan sistem upravljanja otpadom za 10 godina rada. Da bi uspjeli u tome potrebna je prije svega dorba saradnja između komunalnih preduzeća, komunalne policije i mjesnih zajednica. Naravno da je oprema tj. mehanizacija neophodna, ali ako postavljanje kontejnera i sakupljanje otpada nije praćeno stalnom komunikacijom sa građanima onda pravilno odlaganje i reciklaža otpada ne može da zaživi – smatra Iković.

Preporuke

A da bi ponovna upotreba otpada uspjela potrebno je, ističe, omogućiti građanima da na jednostavan način razdvoje otpad i da za to dobiju određene stimulanse.

– Podrška se može ogledati u smanjenju računa za otpad, a može i na način koji se primjenjuje u Njemačkoj. Kupovinom nekog proizvoda plaćate sa njime i ambalažu u visini obično od 10 do 30 centi. Kada sakupite flaše, limenke, konzerve i sl. ubacite ih u automat u prodavnici i možete tako dobiti na računu 5 ili 15 eura. Nakon toga na kasi vam se za taj iznos umanji račun – objašnjava Iković dodajući na kraju da je sistem uspješan onoliko koliko volje, vještine i znanja pokažu, primarno komunalna preduzeća i opštinske vlasti, a nakon toga dosta zavisi i od građana.

– Da bi ukupan sistem funkcionisao, građanin treba da zahtijeva da sistem radi, jer u konačnom on ga plaća. Nema opravdanja da to ne bude tako – zaključuje Iković.

Izbjegavati pakovati hranu u plastiku

Plastika je opasna jer sadrži otrovne supstance. Iković naglašava da jedno parče plastike može da ima stotine hemikalija i jedan u kombinaciji sa drugom može da čini plastiku dodatno otrovnom.

– Još je veći problem kada je plastika bila spremište za razne otrovne materije poput motornih ulja, boja i lakova, pa su ostaci otrova završili u vodi ili zemljištu. Takođe treba izbjegavati pakovati hranu u plastiku jer ona može da ima otrovne supstance koje lako prodoiru pogotovo u masnu hranu – savjetuje Iković.

Od zelenog otpada Crna Gora bi mogla zaraditi 2,2 miliona godišnje

Iković objašnjava da tona zelenog – organskog otpada daje i do 250 kilograma humusa.

– Tona humusa se na tržištu kreće i preko 100 eura. Crna Gora proizvede godišnje preko 90.000 tona zelenog i organskog otpada. Ukoliko bi taj otpad pretvorili u humus dobijali bismo i do 23.000 tona humusa za oplemenjivanje zemljišta – odnosno mogli bismo tako prihodovati preko 2,2 miliona eura godišnje. Ovo je jedan od načina kako se ovim otpadom upravlja u zemljama zapadne Evrope – objasnio je Iković.