Prijetnja u crnogorskim vodovodima: U EU azbestne cijevi davno zamijenjene, mi ćemo još čekati

Prema podacima koje je Radio Slobodna Evropa (RSE) dobio iz Ministarstva održivog razvoja i turizma Crne Gore (MORT), građani će još čekati na zamjenu vodovodnih cijevi koje sadrže azbest, a koje su zbog kancerogenog dejstva azbesta već odavno izbačene iz upotrebe u Evropskoj uniji (EU).

Nime, kako je navedeno u odgovoru MORT-a na upit RSE, vladinim dokumentima planirano da se projekat obnove vodovodnih sistema vrši u više faza.

„Dokument Projekcija dugoročnog snabdijevanja vodom Crne Gore do 2040. godine, koji je Vlada usvojila marta 2017. sadrži prijedlog mjera do 2040. po opštinama i kartografski prikaz postojećih i planiranih vodovodnih sistema. Za implementaciju mjera iz ovog strateškog dokumenta ukupno je potrebno više od 232 miliona eura (do 2040. godine) od čega 123 milionaeura do 2025.“, saopšteno je RSE iz MORT-a.

Iz MORT-a su potvrdili kako je EU zbog opasnosti po zdravlje ljudi i zagađenje životne sredine usvojila više direktiva koje zabranjuju stavljanje na tržište proizvoda od azbesta u državama članicama, a Crna Gora je direktive prenijela u nacionalno zakonodavstvo. Naveli su, međutim, kako „zamjena vodovodnih azbest cementnih cijevi nije obaveza Crne Gore na putu ispunjenja zahtjeva EU za zatvaranje Poglavlja 27 – Životna sredina i klimatske promjene“.

„Direktivama EU ne zahtijeva izričito od zemalja kandidata zamjenu azbestno cementnih vodovodnih cijevi, ali svaka zemlja ima za cilj preduzimanje svih mjera kako bi spriječila eventualna zagađenja azbestom, u cilju zaštite zdravlja ljudi i životne sredine“, navode dalje iz MORT-a.

Šta kažu u Institutu za javno zdravlje?

Govoreći o potencijalnoj opasnosti i kancerogenom dejstvu vode koja prolazi kroz azbest cementne cijevi po zdravlje ljudi, specijalista higijene u Institutu za javno zdravlje Ivana Joksimović kaže da se voda za piće u Crnoj Gori redovno kontroliše i da nema razloga za zabrinutost.

„Na osnovu trenutno raspoloživih informacija mislim da nema razloga za brigu. U svakom slučaju, radi se ispitivanje kvaliteta vode“, kazala je Joksimović za RSE, objasnivši kako azbest čestice utiču na ljudsko zdravlje.

„Štetni zdravstveni efektiod udahnutih čestica azbesta su posljedica njihovog dokazanog kancerogenog dejstva. Znači, taj efekat azbestnih čestica je kada se udahnu. Međutim, još nijesu dovoljno razjašnjeni detalji u pogledu zdravstvenih efekata oralnog unosa, što bi bilo na primjer putem unosa vode za piće. Ipak se smatra da je ovakav unos daleko manje značajan sa zdravstvenog aspekta (od unosa čestica azbesta udisajem), jer se na unutrašnjosti vodovodnih cijevi vremenom formira nekakav bio-film, koji izoluje vodu od samih cijevi. Na takav način može uticati na mikrobiološki kvalitet vode. I to je jedan od razloga za redovno ispitivanje kvaliteta vode, kao i održavanje vodovodnog sistema“, kazala je Joksimović.

Azbest u gotovo svim vodovodima U vodovodnim sistemima u Crnoj Gori, prema podacima Udruženja vodovoda Crne Gore, sve opštine, osim Plužina i Petnjice, na sjeveru Crne Gore, imaju azbest cementne cijevi.

Predsjednik Udruženja Bojan Lazović za RSE kaže da su krajem juna prošle godine krenuli u realizaciju projekta „Zamjena azbest-cementnih cijevi u vodovodnim mrežama Crne Gore“. Uz finansijsku i ekspertsku pomoć UNDP urađena je projektna dokumentacija i prikupljeni podaci sa terena.

„Trenutno je iznos položenih azbestnih cijevi u gradskim vodovodima nešto malo manji od 610 kilometara. Imamo podatke pojedinačno za sve opštine. Najviše položenih azbest cementnih cijevi ima u Podgorici – preko 137 kilometara, a najmanje u Šavniku tri kilometra“, kazao je Lazović i objasnio da je trenutno u toku procedura za izradu Glavnog projekta zamjene azbest -cementnih cijevi u vodovodnim mrežama.

Za razliku od MORT-a, Lazović u razgovoru za RSE tvrdi da je zamjena starih azbest cementnih cijevi jedan od uslova koje Crna Gora treba da ispuni da bi zatvorila Poglavlje 27, u okviru pregovara sa EU.

Rasprava i u Skupštini

O potencijalnoj opasnosti po zdravlje građana zbog azbestnih vodovodnih cijevi, koje datiraju iz pedesetih godina prošlog vijeka i neophodnosti rekonstrukcije sistema vodosnabdijevanja, krajem oktobra ove godine polemisali su u crnogorskom parlamentu poslanik opozicionog Demokratskog fronta (DF) Branko Radulović i bivši ministar održivog razvoja Pavle Radulović.

Obojica su upozorili da se u Crnoj Gori i dalje pije voda iz azbestnih cijevi i da je to zabrinjavajuće.

„Koliko danas u Crnoj Gori ima azbest cementnih cijevi kroz koje teče voda,“ pitao je poslanik Branko Radulović ministra, i konstatovao: „Znajte da ima 3.000 ljudi koji zvanično obole od kancera. Hiljadu i pet stotina se izliječi a hiljadu petsto umre. To su podaci IZJ“, rekao je tada Radulović.

Ministar Radulović je odgovorio da želi „zarad građana da apostrofira“ par stvari.

„Pomenuli smo azbest – to je činjenično stanje. Odrasli smo ljudi, možemo da pričamo bajke, ali azbestne cijevi i dalje postoje, azbestni krovovi postoje, azbestne fasade i dalje postoje u određenim djelovima Crne Gore. Ti su građani upozoreni. Ja se nadam da država ima snage, da će se tamo gdje bude socijalnog programa, te stvari regulisati jer građani ne mogu sami da izađu iz te priče. I nije samo priča o azbestu, čuli ste da 16 vodovodnih preduzeća ne mjeri zahvat( voda namijenjena za ljudsku potrošnju jeste voda koja se zahvata iz izvorišta i ima kvalitet propisan za sirovu vodu).Dakle, mi ne znamo šta oni crpe“, rekao je bivši ministar Pavle Radulović.

Čija je nadležnost?

Nakon te rasprave u Skupštini, RSE je tražio od ministarstava u Vladi odgovor u čijoj je nadležnosti zamjena azbest-cementnih vodovodnih cijevi.

Iako je u Skupštini o ovom problemu govorio ministar održivog razvoja i turizma (MORT) Pavle Radulović, iz tog Ministarstva je RSE dva puta saopšteno da to nije njihova nadležnost.

„Pitanja koja ste poslali nisu za MORT, već za Ministarstvo zdravlja(Zakon o obezbjeđivanju zdravstveno ispravne vode za ljudsku upotrebu) ili za Ministarstvo ruralnog razvoja i poljoprivrede koje svojim Zakonom o vodama definiše vodosnabdijevanje i objekte za vodosnabdijevanje“, piše u dostavljenom odgovoru MORT.

Na upit RSE i Ministarstvo poljoprivrede je odgovorilo da tema nije njihova nadležnost .

„Direktorat za vodoprivredu, odnosno Ministarstvo nema nikake veze sa ovom temom. Ta problematika je apsolutno u nadležnosti MORT-a.“

RSE je pitanja uputio i vladinoj Kancelariji za pregovore sa EU, odnosno šefici Radne grupe za Poglavlje 27 Ivani Vojinović, koja je istovremeno i na čelu Direktorata za životnu sredinu u okviru Ministarstva održivog razvoja i turizma, nakon čega su odgovori za RSE ipak stigli sa adrese ovog ministarstva.

Crna Gora je u decembru prošle godine otvorila pregovaračko poglavlje, 27 – Životna sredina i klimatske promjene, koje je jedno od najzahtjevnijih i najtežih za pregovore koje država kandidat ima sa Evropskom komisijom. Poglavlje sadrži više od 200 pravnih akata u okviru 10 oblasti, a jedno od njih je i kvalitet voda.

Kako je objavljeno na sajtu Kancelarije za pregovore sa EU, prema prvim vladinim procjenama Crnoj Gori će biti potrebno vise od 1, 4 milijarde eura da u ključnim oblastima dosegne evropske ekološke standarde.

Izvor: RSE