Naslovna - Mjesta i znamenitosti - Spuž (Derdemez) Granično naselje i kapetanija

Spuž (Derdemez) Granično naselje i kapetanija

Mjesto Spuž u Bjelopavlićkoj ravnici, nalazi se u meandru rijeke Zete. Ovo mjesto je za vrijeme turske vladavine, bilo važna strateška utvrda, oslobođena krajem januara 1878. godine. Naselje na slici je poznato i kao Derdemez, u kome je nekada živjelo civilno tursko stanovništvo.

Granično naselje i kapetanija

Jedno od graničnih naselja Osmanskog Carstva podignutih početkom XVIII vijeka bio je i Spuž u Bjelopavlićima. Jaka vojna utvrda izgrađena na lokalitetu zvanom Glavica (165 mnm), koja strateški dominira u krajnjem jugoistočnom dijelu Bjelopavlićke ravnice, bila je podignuta radi obezbjeđivanja važnog komunikacionog pravca koji je vodio od
Skadra i Podgorice prema Nikšiću i dalje prema središtu Bosanskog elајeta, ali i radi sprječavanja upada crnogorskih i brđanskih četa u tај diо nemirne granice Osmanskog Carstva.

Status kapetanije Spuž je dobio ubrzo po izgradnji, a granice kapetanije su se jugoistočno i istočno od naselja protezale vrhovima uzvišenja Stologlav, Stražarnica, Rebršnik, Trubjela, Kurozeb, Lasica, Zakamenje. Granica je dalje išla na sjever vrhovima Siljevca, spuštajući se odatle na Boronjino i Adžijin most na Sušici, lijevoj pritoci Zete u selu Mijokusovićima, gdje se Spuška kapetanija graničila sa Nikšićkom kapetanijom.

Na tom prostoru živjelo je i muslimansko i hrišćansko stanovništvo – muslimansko najvećim dijelom u varoši Spužu, a hrišćansko po selima koja su bila smještena u njegovoj okolini.

ADŽIJIN MOST

Zna se da je po završetku radova na tvrđavi u njoj smješteno 1.200 vojnika, što daje osnov za pretpostavku da je u narednih nekoliko decenija u podgrađu, odnosno kasabi moglo doći do naseljavanja, uslovno govoreći, oko 150-170 porodica tako da bi se brojnost muslimanskog stanovništva u Spužu, zajedno sa vojskom, tokom XVIII vijeka, mogla računati na oko 2.000 do 2.500 stanovnika.

Plan spuške citadele

Obnovljeni i novoizgrađeni gradovi u Osmanskom carstvu početkom XVIII vijeka nijesu bili samo vojna uporišta, već i značajna kulturna središta. U tom smislu, Spuž je kao grad dugo zadržao vojno-tranzitnu ulogu, ali se vremenom i na njegovom prostoru razvila kulturna i stvaralačka djelatnost. Ovdje je važno zapaziti i istaći jednu vrlo važnu činjenicu
kada su u pitanju kulturna dešavanja u Spužu, a radi se o geografskom položaju Spuža. Naime, kako je Spuž bio smješten između dva veća i jaka centra – Podgorice i Nikšića, to su stanovnici Spuža unekoliko bili prinuđeni da se u pogledu dostignutog kulturnog razvoja najčešće ugledaju na jedan ili drugi pomenuti centar, ali i u situaciji da pojedine kulturne vrijednosti samostalno izgrađuju na način za koji su smatrali da je najprimjereniji njihovom podneblju.

Uvećavanje broja muslimanskog stanovništva u gradovima uticalo je na stvaranje čvršćih osnova za razvoj orijentalno-islamske kulture, čiji su razvoj pomagali i podsticali državni organi, vjerske institucije, a i bogati pojedinci.

Izgradnja Spuža u orijentalno-balkanskom stilu započeta je na temeljima srednjovjekovnog utvrđenja koje je bilo u ruševinama, što znači da je građevinska djelatnost početkom XVIII vijeka imala dominantnu ulogu.

U vrijeme kada su nastajali Spuž, Nikšić, Žabljak i druga naselja, stambeni objekti su uglavnom građeni unutar gradskih zidina što je diktiralo dosta nemirno stanje. Za gradnju su upotrebljavani kamen i drvo.

Zbog malog prostora kuće su bile građene jedna uz drugu, najčešće odvojene zidovima od kamena koji su odvajali i avlije. Ulice između kuća su bile uske i često se slijepo završavale, a mnogo od njih bile su kaldrmisane. Objekti za stanovanje bili su pokriveni kamenim pločama. Kada je prostor unutar gradskih bedema bio iskorišćen, pristupilo se gradnji objekata van gradskih zidina. To je omogućavalo stvaranje slobodnog prostora između stambenih objekata koji se koristio za podizanje bašti, njiva i drugih sadržaja.

Najčešći oblik tadašnjih kuća bile su „tvrde kule“, građene od kamena, koje su korišćene i kao objekti za stanovanje, a istovremeno su služile i u vojne svrhe. Na njima su bile izgrađene puškarnice, a gornji dio je mogao biti sagrađen od drveta i u njemu se obično stanovalo. Istorijski dokumenti pominju nekoliko „tvrdih kula“ u Spužu koje su bile izgrađene van bedema koji su opasivali gradsko utvrđenje. Tri jake kule podignute u Zagradu štitile su sjeverne
strane Spuža, a bile su izgrađene na mjestu današnjih kuća Savovića, Jovovića i Saveljića.

Nastaviće se…RA

Takođe pogledajte

Spomenici u Danilovgradu

Spomenici u Danilovgradu

SPOMENICI I SPOMEN-OBILJEŽJA NOR-a 1941–1945 U OPŠTINI DANILOVGRAD U seriji članaka ćemo prenijeti spomenike i …

Međa Vuka Manitoga

Međa Vuka Manitoga – crnogorski Kineski zid

Međa Vuka Manitoga je megaltski kiklopski zid iz arhajskih vremena, izgrađen od tesanog kamena dugačak …

Оставите одговор

Ваша адреса е-поште неће бити објављена. Неопходна поља су означена *

%d bloggers like this: