By 
Ponukan serijom tekstova na portalu Volim Danilovgrad sa tematikom mjesnih zajednica i načina učešća građana u rješavanju problema lokalne zajednice prevashodno moram da vam se zahvalim na izraženoj želji i htjenju da nas „natjerate“ da svi mi pokušamo da budemo dio rješenja naših svakodnevnih lokalnih problema.
Zaista je na lijep, sistematičan i čitljiv način opisana sadržina propisa koje regulišu način i postupak učestvovanja građana u radu mjesnih centara. Nažalost, mislim da je iskrena težnja autora ovih tekstova da neposredna demokratija dobije na značaju koji je imala još u Antičkoj Grčkoj, a koja je u savremenim i uređenim društvima spiritus movens legitimnosti bilo koje odluke, kod nas i dalje utopija
Normativni okvir je jako loš. Građaninu, kao konstituentu lokalne mikrozajednice ne daje mogućnost da odlučuje o stvarima koje ga svakodnevno tangiraju. Znatno manje opština, a puno više državna uprava su i dalje levijatani koji na kraju o svemu odlučuju stvarajući paradoks koji nije svojstven demokratski uređenim društvima, da odluke predstavničke demokratije imaju jaču pravnu snagu od odluka neposredne demokratije. Primjer takvog paradoksa jeste slučaj Landža. Građani koji žive na teritoriji ove mikrolokacije imaju jasan stav u pogledu problema izgradnje kolektora na ovom lokalitetu i spremni su da na zboru koji bi organizovali ili na drugi način formalizuju svoju odluku o neslaganju sa predviđenom gradnjom. Međutim, opštinski organi, kao parekselans proizvod posredne-predstavničke demokratije, odlučuje mimo volje, a samim tim i interesa građana koji su im prenijeli svoj suverenitet.
Nažalost, ne postoji na zakonu definisan način da građani okupljeni u okviru svoje lokalne zajednice odlučivanjem u nekoj od zakonskih formi izmijene bilo koju odluku lokalnih i upravnih organa, bez kohabitacije makar sa Skupštinom opštine. U tome se ogleda jasno ograničenje posledica neposredne demokratije i otuđenost suverenosti od svog autentičnog nosioca-naroda. Odnosno, po zakonu, odluke vlasti su jače od odluka naroda, nažalost.
Konkretno, članom 154. Zakona o lokalnoj samoupravi zaista je navedeno da u mjesnoj zajednici građani odlučuju i učestvuju u odlučivanju o ostvarivanju lokalnih potreba i interesa u oblastima: uređivanja naselja, stanovanja, zaštite potrošača, kulture, fizičke kulture, zaštite i unaprjeđivanja životne sredine, kao i drugim oblastima života i rada, u skladu sa statutom. Međutim, kroz dalju zakonsku razradu opisanih prava i ovlašćenja nameće se zaključak da građani, neporednim putem , samostalno ne mogu ništa da odluče.
Zakon o lokalnoj samoupravi predviđa da građani imaju pravo da podnesu inicijativu nadležnim organima opštine radi razmatranja i odlučivanja o određenim pitanjima od interesa za lokalno stanovništvo. O podnijetoj inicijativi nadležni organ lokalne uprave dužan je da zauzme stav i u roku od 30 dana o tome obavijesti podnosioca inicijative. Ako organ ne postupi po podnijetoj inicijativi podnosilac inicijative može da se obrati predsjedniku opštine ili skupštini. Ovo navodno „pravo“ treba da vrijeđa svakog iole samosvjesnog građanina, jer, zamislite, imate pravo da se obratite lokalnim organima koje po pravilu postoje da bi odlučivali o vašim pravima i obavezama. Prema tome, inicijativa ne može predstavljti način neposrednog učešća građana u odlučivanju kako se to navodi u zakonskom tekstu.
Članom 160. istog propisa je definisano da građani imaju pravo na građansku inicijativu. Građanskom inicijativom predlaže se donošenje ili promjena akta kojim se uređuju značajna pitanja iz nadležnosti lokalne samouprave. Statutom se utvrđuju pitanja o kojima se može pokrenuti građanska inicijativa, potreban broj potpisa građana za pokretanje inicijative, postupak po inicijativi i druga pitanja od značaja za građansku inicijativu.. Znači, građanskom inicijativom se samo PREDLAŽE, dok se APSOLUTNO NIŠTA NE ODLUČUJE. Činjenica je da se o pitanju o kojem se pokrenula građanska inicijativa može raspisati referendum ako nadležni organ ne prihvati građansku inicijativu, ali ne mora. Odluku o raspisivanju refernduma ne donosi mjesna zajenica, već Skupština Opštine. S toga je građanska inicijativa samo privid demokratije i suštinski ne daje akterima lokalne zajednice apsolutno nikakvo neposredno ovlašćenje u odlučivanju.
Sledeći oblik neposrednog učešća građana u izjašnjavanju i odlučivanju je Zbor građana. Na Zboru građana, većinom glasova prisutnih građana, se usvajaju zahtjevi i predlozi i upućuju se nadležnom organu. Znači, ni Zbor građana nije način neposrednog i samostalnog odlučivanja građana o bilo kojem pitanju od značaja za lokalnu zajednicu.
Tačno je da su organi opštine dužni su da, u roku od 60 dana od dana održavanja zbora građana, razmotre zahtjeve i predloge i o njima obavijeste građane, ali ne i da ih prihvate. U konačnom, opštinski organi i službe su servisi građana i dužni su da o bilo čijem zahtjevu i predlogu zauzmu stav.
Referendum je jedini zakonom definisani način neposrednog odlučivanja građana o nekom pitanju ili problemu od značaja za život i funcionisanje lokalne zajednice. Međutim, mjesna zajednica nema apsolutno nikakvog udjela u odlučivanju o raspisivanju referenduma, već je to isključiva nadležnost Skupštine opštine. To znači da je Skupština opštine sredstvo kontrole jedinog oblika neposrednog odlučivanja lokalne zajednice. I mučno i tužno.
Prema tome, naš zakonodavni okvir degradira značaj neposredne demokratije i onemogućava pojedinca da aktivno učestvuje u donošenju odluka od značaja za funkcionisanje svoje mikrolokacije.
Građanin je samo dekor vlasti a njegova navodna prava koja ostvaruje kroz mjesno organizovanje jesu privid demokratije i flangratno gaženje izvorne suverenosti.
Ne pada mi na pamet da budem dio jednog takvog folkora koji samo frustrira.
A kako je to nekad bilo nekom drugom prilikom.
Piše Darko Dragović, Nezavisni odbornik u SO Danilovgrad
Comments