By Najavljene promjene poreskog sistema i zarada kroz tzv. „Euro model“ mogle bi imati direktne posljedice i na finansiranje lokalnih samouprava. Za opštinu Danilovgrad, prema analitičkoj simulaciji zasnovanoj na rebalansu budžeta za 2026. godinu, najveći izazov predstavlja istovremeno smanjenje dijela prihoda od poreza na dohodak fizičkih lica, moguća promjena priliva iz Egalizacionog fonda i rast rashoda povezanih sa zaradama.
Pritom, efekat povećanja zarada ne odnosi se samo na zaposlene u lokalnoj upravi. Dio dodatnog troška može se pojaviti i kroz ustanove i privredna društva čiji je osnivač Opština, ukoliko se njihovim zaposlenima povećaju zarade, a dodatni troškovi budu finansirani iz opštinskog budžeta.
Vlada je 18. septembra predstavila koncept „Euro modela“, koji predviđa povećanje minimalnih neto zarada na 1.000 eura za zaposlene sa osnovnim obrazovanjem, 1.250 eura za srednjim i 1.400 eura za visokim obrazovanjem. Istovremeno, najavljene su izmjene pojedinih poreskih stopa i načina raspodjele prihoda između države i lokalnih samouprava.
Prema konkretnom predlogu izmjena Zakona o finansiranju lokalne samouprave, opštinama Primorskog i Središnjeg regiona pripadalo bi 30 odsto prihoda od poreza na dohodak fizičkih lica, umjesto dosadašnjih 40 odsto. Za opštine Sjevernog regiona i opštine Zeta i Tuzi predviđen je udio od 66,75 odsto. Za prihod od poreza na dohodak fizičkih lica ostvaren od neprijavljenog prihoda predviđen je poseban udio od 22,5 odsto.
Predlogom se mijenjaju i izdvajanja za Egalizacioni fond. U Fond bi se izdvajalo 8,25 odsto ukupno ostvarenih prihoda od poreza na dohodak fizičkih lica, 15 odsto prihoda od poreza na promet nepokretnosti, 75 odsto prihoda od poreza na upotrebu motornih vozila, plovnih objekata, vazduhoplova i letjelica, kao i 30 odsto naknada od igara na sreću. Za porez na dohodak od neprijavljenog prihoda predviđeno je izdvajanje od 15 odsto.
Predlog predviđa primjenu novih pravila od 1. januara 2027. godine.
Danilovgrad već značajno zavisi od transfera
Rebalansom budžeta Danilovgrada za 2026. godinu planirani su ukupni primici od oko 12,68 miliona eura. Od toga se na tekuće prihode odnosi oko 5,20 miliona eura, dok je transfer iz Egalizacionog fonda planiran na 5,7 miliona eura.
Među značajnijim sopstvenim prihodima nalaze se porez na dohodak fizičkih lica od oko 2,26 miliona eura, porez na nepokretnosti od 900.000 eura, porez na promet nepokretnosti od 600.000 eura i prirez od 500.000 eura.
Na rashodnoj strani, tekući izdaci za 2026. godinu planirani su na oko 7,32 miliona eura, dok su kapitalni izdaci oko 3,43 miliona eura. Za bruto zarade i doprinose na teret poslodavca predviđeno je oko 2,05 miliona eura.
Budžetski dokument istovremeno pokazuje deficit od oko 346,5 hiljada eura, uz planirano servisiranje duga i obaveza iz prethodnog perioda.
Šta bi značilo smanjenje udjela u porezu na dohodak fizičkih lica?
Ako bi se postojeća poreska osnovica zadržala na približno istom nivou, a udio lokalne samouprave u porezu na dohodak fizičkih lica za Danilovgrad bio smanjen sa 40 na 30 odsto, simulacija pokazuje da bi godišnji prihod opštine od ovog poreza bio manji za oko 564.000 eura u slučaju povećavanja plata u lokalnoj samoupravi ali ne i u preduzećima i instiucijama koje se finansiraju iz lokalnog budžeta.
To je matematički efekat promjene procenta, pod pretpostavkom da se ukupna naplata poreza ne mijenja. Stvarni rezultat mogao bi biti drugačiji ukoliko povećanje zarada, zaposlenosti i formalizacije rada dovede do većeg poreskog prihoda.
Za lokalne budžete, međutim, važno je ne samo koliko se poreza ukupno prikupi već i koliki dio tog prihoda pripada opštinama.
Porez na promet nepokretnosti mogao bi minimalno ublažiti efekat
Prema ranijoj analitičkoj simulaciji, promjena raspodjele prihoda od poreza na promet nepokretnosti mogla bi minimalno ublažiti gubitak po osnovu poreza na dohodak fizičkih lica.
Ukoliko bi se na postojeću osnovicu primijenila pretpostavljena promjena udjela lokalne samouprave, prihod Danilovgrada mogao bi biti veći za oko 37.500 eura godišnje.
Kombinovani statički efekat promjene poreza na dohodak fizičkih lica i poreza na promet nepokretnosti u toj simulaciji iznosio bi približno 526.600 eura manje godišnjih prihoda za opštinu.
Riječ je o analitičkom obračunu, a ne o konačnoj procjeni, jer stvarni rezultat zavisi od naplate i konačnog sadržaja propisa.
Najveća nepoznanica je Egalizacioni fond
Još značajniji element projekcije odnosi se na Egalizacioni fond.
Javno objavljeni detalji predloga predviđaju smanjenje pojedinih procenata kojima se prihodi od poreza na dohodak fizičkih lica, poreza na promet nepokretnosti, poreza na upotrebu motornih vozila i naknada od igara na sreću usmjeravaju u Fond.
U analitičkom stres-testu pretpostavljeno je da bi takve promjene mogle dovesti do smanjenja raspoloživih sredstava Fonda od 25 odsto. Kada bi se isti procenat mehanički primijenio na transfer Danilogradu od 5,7 miliona eura, prihod iz tog izvora bio bi manji za oko 1,43 miliona eura.
To, međutim, nije prognoza iznosa koji će Danilovgrad dobiti.
Raspodjela sredstava Egalizacionog fonda zavisi od zakonskih kriterijuma, uključujući fiskalni kapacitet i budžetske potrebe lokalnih samouprava. Zbog toga se smanjenje ukupnog fonda ne može automatski izjednačiti sa identičnim procentualnim smanjenjem transfera svakoj opštini.
Veće zarade znače veće rashode, ali ne samo u Opštini
Drugi dio reforme odnosi se na zarade zaposlenih.
U budžetu Danilovgrada za 2026. godinu bruto izdaci za zarade i doprinose na teret poslodavca iznose oko 2,05 miliona eura.
U rebalansu budžeta za 2026. godinu transferi institucijama, pojedincima, nevladinom i javnom sektoru iznose 2,269 miliona eura, odnosno 17,9 odsto ukupnih budžetskih izdataka.
U toj kategoriji nalaze se različite vrste transfera, zbog čega se cijeli iznos ne može tretirati kao trošak zarada. Međutim, značajan dio sredstava odnosi se na ustanove i društva koja su povezana sa Opštinom.
Rebalansom je za JU Centar za kulturu predviđeno 396.805 eura, za JU Centar za dnevni boravak djece sa smetnjama u razvoju i odraslih lica sa invaliditetom 200.471 euro, a za Turističku organizaciju Opštine Danilovgrad 210.000 eura.
Predviđeno je i 165.000 eura za Radio Danilovgrad, 140.000 eura za DOO za uzgoj, zaštitu i lov divljači i riba, 95.000 eura za DOO Komunalno, 10.000 eura za DOO Vodovod i kanalizacija, kao i sredstva za Park prirode Rijeke Zete i Agenciju za izgradnju i razvoj Danilovgrada.
Ako se novim sistemom povećaju zarade zaposlenih u ovim ustanovama i društvima, povećava se i njihov trošak rada. U dijelu u kojem te troškove ne mogu pokriti sopstvenim prihodima, dodatni rashod može se pojaviti u budžetu Opštine kroz veće transfere.
Zbog toga rast zarada treba posmatrati kroz dvije odvojene budžetske stavke:
- direktni rast troškova zaposlenih u Opštini, i
- indirektni rast transfera ustanovama i društvima čiji je osnivač Opština.
Ne bi bilo ispravno cijelih 2,269 miliona eura transfera automatski uvećati za procenat rasta zarada, jer se u toj stavci nalaze i transferi sportskim klubovima, NVO, mjesnim zajednicama, projektima, socijalnim davanjima i druge namjene.
Precizna procjena zahtijevala bi podatke o broju zaposlenih i strukturi zarada u svakoj od ustanova i društava, kao i podatke o tome koliki dio njihovih rashoda pokrivaju sopstveni prihodi, a koliki se finansira iz opštinskog budžeta.
Dodatni trošak može smanjiti prostor za investicije
Kombinovani efekat je zbog toga širi od same promjene poreza na dohodak fizičkih lica.
Ako Opština istovremeno izgubi dio prihoda od poreza na dohodak, dobije drugačiji transfer iz Egalizacionog fonda, poveća rashode za sopstvene zaposlene i mora da poveća transfere ustanovama i društvima zbog većih troškova rada, ukupni raspoloživi fiskalni prostor biće manji.
Svaki dodatni trošak koji se mora finansirati iz opštinskog budžeta direktno smanjuje iznos koji može biti usmjeren na druge rashode ili kapitalne investicije.
To znači da, na primjer, dodatnih 200.000 eura rashoda za zarade u ustanovama i društvima, ukoliko se u cijelosti pokriva iz budžeta Opštine, predstavlja isti toliki iznos manje raspoloživ za druge budžetske namjene. Stvarni iznos, međutim, zavisi od toga koliko će pojedinačni subjekti moći da finansiraju povećane troškove iz sopstvenih prihoda.
Pitanje kapitalnih ulaganja
Posebno pitanje za lokalne finansije predstavlja odnos između tekućih rashoda i kapitalnih investicija.
Danilovgrad je za 2026. godinu planirao oko 3,43 miliona eura kapitalnih izdataka, uključujući više od 2,4 miliona eura za lokalnu infrastrukturu.
Ako bi se zbog pada prihoda, rasta rashoda za zarade i povećanja transfera ustanovama i društvima smanjio prostor za kapitalnu potrošnju, dio budućih investicija mogao bi zahtijevati druge izvore finansiranja.
Rebalans pokazuje da transferi institucijama, pojedincima, NVO i javnom sektoru već sada čine 17,9 odsto ukupnih izdataka, dok kapitalni izdaci čine 27,08 odsto.
To pokazuje značaj odnosa između tekućih obaveza, transfera i kapitalne potrošnje u budućim budžetima.
Konačna procjena zavisi od propisa i podataka
Najvažnija ograničenja trenutne analize proizlaze iz činjenice da se radi o predlogu zakona i analitičkoj simulaciji, dok konačna pravila i detaljna fiskalna procjena po pojedinačnim opštinama nijesu poznati.
Za Danilovgrad će ključni podaci biti konačni procenat raspodjele poreza na dohodak fizičkih lica, pravila finansiranja i raspodjele Egalizacionog fonda, stvarni efekat novih pravila o zaradama na zaposlene u Opštini, kao i efekat povećanja zarada na ustanove i društva koja se finansiraju iz lokalnog budžeta.
Posebno će biti značajno pratiti koliko će povećani troškovi rada tih subjekata biti pokriveno njihovim sopstvenim prihodima, a koliko će se eventualno prenijeti na opštinski budžet kroz veće transfere.
Do tada, dostupni podaci pokazuju da se efekat „Euro modela“ na Danilovgrad ne može svesti na jednu budžetsku stavku. Promjena raspodjele poreskih prihoda, sredstva Egalizacionog fonda, rast zarada u Opštini i potencijalni rast transfera ustanovama i društvima djeluju na različite djelove lokalnih finansija.
Konačan fiskalni rezultat zavisiće od toga kako će se promjene na prihodnoj strani i povećani rashodi odraziti na budžet tokom 2027. godine, kao i od sposobnosti lokalnih ustanova i društava da dio novih troškova pokriju iz sopstvenih prihoda.
Comments