Connect with us

Mjesta i znamenitosti

Saborni hram Svete Tekle

Published

on

Pratite portal Volim Danilovgrad na Facebook-u, Instagramu i Tviteru.


Među skoro pedeset hramova na teritoriji opštine Danilovgrad, od kojih su mnogi slavni svojom starinom i događajima koji su za njih vezani, najvažniji i jedan od najstarijih je hram svete prvomučenice Tekle Ravnoapostolne, koji se nalazi u samom gradu, na uzvišenju poznatom kao Mala Glavica. Taj hram je saborni za sve danilovgradske parohije, ili, kako je napisano na kamenoj ploči iznad vrata hrama, „soborni plemena bjelopavlickago“.

O najranijem istorijatu hrama malo se zna. Poznato je da je u starini, dok su pripadnici plemena Bjelopavlića živjeli u brdskim selima iznad ravnice oko rijeke Zete, mjesta na kojima se sada nalazi grad Danilovgrad naseljavali pripadnici plemena Ćeklići, koji su kasnije prešli na teritoriju stare Crne Gore. Pretpostavlja se da ime tog plemena potiče upravo od naziva hrama svete Tekle, u narodu poznatoj kao ‘Sveta Ćekla’. Kasnije, osnivanjem grada, hram dobija status sabornog.

Saborni hram Svete Tekle

Saborni hram Svete Tekle

Nažalost, niko se do sada nije ozbiljnije bavio arheološkim istraživanjima starosti ovog hrama.

Prvi pisani trag o njemu vezuje se za boj na Ćuriocu 1792. godine, koji se završio upravo kod hrama svete Tekle, kada su bjelopavlićki junaci odbranili hram od turske vojske koja je htjela da ga zapali. O tome Njegoš u „Ogledalu srpskom“ piše: „Kad to viđe pope Boškoviću, viknu pope iz grla bijela: ‘A Brđani, crn vi obraz bio, Ćurilac nam Turci opališe, i evo ih do Glavice Male, sad će Ćeklu opaliti crkvu!“

Crkva ima sva obilježja tradicionalnog crkvenog graditeljstva na ovim prostorima, sagrađena od grubo tesanog kamena, kao jednobrodna građevina sa oltarskom apsidom i zvonikom „na preslicu“, koji smješta tri zvona.

Temeljna obnova crkve izvršena je 1900. godine, o čemu svjedoči pomenuta kamena tabla iznad ulaza u crkvu. Postavljen je i ikonostas skromnije izrade u četiri nivoa, koji je, zajedno sa velikim raspećem dosezao do svoda hrama. Ikone koje su postavljene na ikonostasu bile su litografije, osim reda prestonih ikona, koje su bile oslikane, i koje su takođe bile skromnije izrade, u stilu klasicizma. U vrijeme ove obnove nastojatelj hrama je bio dugogodišnji paroh danilovgradski protojerej Jovan Velašević, koji je 1904. godine uspio da za crkvu nabavi cio komplet bogoslužbenih knjiga štampanih u Carskoj Rusiji, koje se i danas čuvaju u crkvi. Između dva rata nabavljena su tri zvona, rađena u jednoj od livnica na prostoru današnje Hrvatske, od kojih se dva i danas koriste.

Prvobitno, oko crkve nije bilo grbova, osim nekoliko grobova znamenitih bjelopavlićkih narodnih prvaka, posebno onih iz porodice Bošković, iz koje su generacijama rukopolagani nastojatelji ovog hrama, i čiji se grobovi nalaze sa sjeverne strane crkve. Međutim, vremenom, a najviše između dva rata i nakon završetka Drugog svjetskog rata, oko crkve je počelo masovno sahranjivanje, tako da je groblje kod hrama svete Tekle steklo status glavnog gradskog groblja, a ovaj saborni hram stekao, između ostalog, funkciju grobljanske crkve, koji, za jedan po starini i istorijatu tako značajan hram, predstavlja izvjesnu degradaciju.

Nakon Drugog svjetskog rata dugo vremena u hramu nije obavljano bogosluženje, a crkva je jedno kraće vrijeme korišćena kao magacin. U kasnijem periodu bogosluženja su rijetko obavljana. Tokom obnove manastira Ždrebaonika, u drugoj polovini osamdesetih godina dvadesetog vijeka, mošti svetog Arsenija su se nalazile u crkvi svete Tekle oko godinu dana, kada su u crkvi povremeno služene svete liturgije. Redovni crkveni život u ovom hramu je obnovljen početkom devedesetih godina prošlog vijeka, a za prvog stalnog paroha postavljen je protojerej Dragoljub Pantelić 1997. godine.

Saborni hram Svete Tekle

Saborni hram Svete Tekle

Posljednja značajnija obnova hrama izvršena je 2000-2001. godine, kada je nastojatelj hrama bio jerej Dragan Tomić, i kada je uređena fasada hrama, krov zamijenjen, crkva iznutra ponovo omalterisana, napravljena kamena staza do hrama i plato ispred ulaza, kao i česma na sjeveroistočnom uglu zdanja. Tom prilikom u oltarskoj apsidi je ikonopisac Vladimir Bata Kidišević oslikao veliku fresku Bogorodice Orante – „Šira od nebesa“. Tada je zamijenjeno i jedno od zvona, koje je bilo napuklo, novim zvonom, izrađenim u livnici u Srbiji, a koje je pribavljeno trudom i ljubavlju porodice Vuković iz Danilovgrada​. Takođe, 2005. godine u hramu je postavljen novi, rezbareni ikonostas, sa ikonama u vizantijskom stilu, te nabavljen vladičanski tron, tron za ikonu Bogorodice, nalonj za cjelivajuću ikonu i polijelej – horos sa ikonama, dok je palionik svijeća izmješten van hrama, uz sjeverni zid crkve.

Danas se u hramu svete​ Tekle svakodnevno obavljaju sveta bogosluženja, a crkvena zajednica koja se okuplja oko hrama ima izrazito liturgijski karakter i odlikuje se zdravim misionarskim aktivizmom, koji je utemeljio protojerej Slobodan Zeković, a nastavio protojerej Željko Ćalić, koji je sada nastojatelj ovog hrama.

Najvažnija svetinja koja se čuva u crkvi je dio moštiju svete Tekle, koji je parohija danilovgradska dobila na dar od Mitropolije dabrobosanske, pošto se u Sarajevu čuva stopalo ove svetiteljke. U čast prepodobne mati Paraskeve, koja je slava sviju Bjelopavlića, u hramu se čuva i jedna čestica njenih svetih moštiju, kao i dio odežde svetog Arsenija, koje su bile na njegovim moštima do presvlačenja, a koje je obavljeno krajem osamdesetih godina prošlog vijeka. U hramu se takođe nalazi i velika poštovana ikona Bogorodice, kopija čudotvorne Bogorodičine ikone Lepavinske.

Osim pomenutih knjiga, u hramu se čuva više knjiga štampanih u Carskoj Rusiji i Austriji, a koje potiču iz sredine XIX vijeka, među kojima je i jedno Jevanđelje sa posvetom mitropolita crnogorskog Ilariona (Roganovića), na kojem se nalaze potpisi srpskog patrijarha Germana i bugarskog patrijarha Kirila, kao i episkopa koji su ovim predstojateljima bili u pratnji, iz dvije posjete Crnoj Gori tokom šezdesetih godina prošlog vijeka.

(Mitropolija)

Crkva Svetog Simeona u Mandićima prkosi vremenu

Reklama
Ostavite komentar

Leave a Reply

Mjesta i znamenitosti

Spuška tvrđava – Prilika za unapređenje turističke ponude Spuža

Prepoznajući značaj fortifikacija koje su rasute po Spužu i potencijala koje mogu imati u vidu turističke ponude, kompanija Bemax je podržala planirane aktivnosti portala Volim Danilovgrad obezbjeđujući video opremu i sredstva za online promociju turističkih potencijala.

Published

on

By

Pratite portal Volim Danilovgrad na Facebook-u, Instagramu i Tviteru.


Spuška tvrđava sa tabljom se nalazi u Spužu. Turci su pod nadzorom Hodaverdi paše prvih godina XVIII vijeka podigli utvrđenje, grad na površini od 1400m2, sa kulama, jakim bedemskim zidovima, prilaznim putevima, kapijama, kućama za dizdara, boravak straže itd. Utvrđenje je nastalo zbog dugih i upornih nastojanja Crnogoraca da se, prekidajući ratničke turske kolone, plijeneći njihove trgovačke kanale i diplomsku poštu otrgnu od okupacije.

U podnožju glavice i na granicama naselja izgrađene su jake gradske kapije: Adska, Burumska, i Alijagića kapija, kao i zaštitne kuće sjevernim obodom spuškog polja. Spuž je poslije mnogih bitaka, sukoba, vojevanja, napada i upada u utvrđeni grad oslobođen 1879. godine nakon 400 godina.

Gradić Spuž nalazi se u meandru rijeke Zete, ispod brda koje dominira velikim dijelom Bjelopavlićke ravnice. U literaturi se obično navodi da se njegov prvi istorijski pomen odnosi na boravak kralja Tvrtka “pod Spužem u Zeti” 1379. godine (Pavle Mijović i Mirko Kovačević, “Gradovi i utvrđenja u Crnoj Gori”, 1975, str. 138).

Međutim, postoji podatak koji ukazuje da je “grad Spuž” postojao dva i po vijeka ranije, oko 1114. godine. Objavili su ga nezavisno vladika Vasilije i istoričar Panta Srećković. Prvi u Istoriji o Černoj Gori (1754) kaže da se Stefan Nemanja rodio “gdje je sada grad Spuž“. Drugi je (1869. i 1870) objavio prepis zapisa iz manastira Voljavča podno Rudnika po kome je Stefan Nemanja rođen “vo grade Spuž” – Srećković piše: “S toga jedva li ne će biti najistinskije ono, što sam prepisao u Voljavči: o pervom Stevani Nemanji i rodilsja vo grade Spuž o otca Bela Uroša i matere Ani…” (faksimil objavljen u R. Rotković, “Ilustrovana istorija crnogorskog naroda II”, Podgorica, 2003, str. 9).

Tragovi utvrde iz predosmanskog doba nijesu otkriveni. Osim toga, Stefan Nemanja se najvjerovatnije rodio na obližnjoj Gradini u Martinićima, kako misli i Radoslav Rotković, dok je Tvrtko najvjerovatnije boravio u nekom naselju pod brdom.

Kako god, Spuž je dopao u ruke Turcima u drugoj polovini 15. vijeka. U naredna dva vijeka, sa polaganim oblikovanjem slobodne crnogorske teritorije, pozicija tog grada postajala je sve važnija.

Njegovo utvrđivanje otpočelo je nakon burnih događaja s kraja 17. vijeka, kada je nekoliko godina nakon rušenja Cetinjskog manastira, za vladiku izabran Danilo Šćepčev Petrović Njegoš. Spuž je upravo tada, na početku osamnaestog vijeka, postao ozloglašeno tursko uporište, iz koga su u narednih vijek i po prema Crnoj Gori kretale brojne kaznene ekspedicije i od koga su Crnogorci vidjeli velike muke.

Zloglasnu tvrđavu je prema sultanovoj naredbi na vrhu Spuške glavice podigao Hodaverdi paša. Gradnja je dovršena 1704. godine. Imala je 24 kule od kojih neke postoje i danas. Za ovoga turskog velikodostojnika Rade Turov Plamenac navodi da je 1702. godine dolazio s vojskom na Cetinje i nastavio “svijem primorjem Crnogorskim i sakupio harač iz Crne Gore i primorja koi mu ga nijesu hćeli dat toga puta” (Memoari, CID, Podgorica, 1997, str. 525).

Centralna utvrda sa moćnim zidinama širokim oko 1,20 m nalazi se na samom vrhu. Dugačka je oko 90 metara i široka od 13 do 20 m (dr Branko Babić, “Spuž i njegova okolina”, 2007, 115). Od njega se na južnoj strani ka podnožju u cik-cak liniji nastavljaju pomoćne zidine sa kulama – jedna pomoćna zidina nalazi se i na istočnoj strani. Legendarno obaranje topa sa kule koje su izveli Crnogorci u prvoj polovini 19. vijeka odnosi se vjerovatno na te niže kule, jer do gornjih se teško moglo doprijeti.

Spuška utvrda predstavlja fortifikacijsko remek-djelo. Njen nepoznati arhitekta je očito vrlo pažljivo proučio konfiguraciju strmog brda, koje ima jedini prilaz sa jugozapadne strane. Zbog toga se put i nalazio sa te strane. Zbog toga je takođe i glavni ulaz u utvrdu postavljen sa zapadne strane, s tim što je prilaz zaštićen tako vješto i načinjen toliko nepovoljnim za napadače, da se na osvajanje sa tog kraja nije moglo ni pomišljati.

Od puta ka tvrđavi sačuvali su se samo ostaci. Podsjeća na onaj na Žabljaku Crnojevića. Vodio je do samog ulaza, ali je prije toga prolazio kroz isturenu kontrolnu kapiju, nad kojom se izdizala moćna okrugla kula. Nakon te kontrolne tačke, put je nastavljao još pedesetak metara ispod same zidine, pa se uspinjao i obilazio oko same okrugle kule ka kapiji. Bilo je to lako branjiv prostor. Napadači tuda nijesu mogli jer su sve vrijeme bili izloženi na čistini, u krajnje nepovoljnom položaju, dok su ih branioci gađali s visine.

Put konačno stiže do ulaza u tvrđavu, do malog platoa ispred široke ovalne kapije, visoke oko dva i po metra. Unutar tvrđave, na izduženom platou, malo je toga ostalo očuvano. Moćni bedemi su na cijelom potezu, na sjevernoj i istočnoj strani obrušeni skoro do zemlje, dok su na južnoj, pri sredini, još očuvani zidovi velike pravougaone građevine u visini oko 3 metra.

Od nekadašnjih objekata malo je toga preostalo, ali se još može vidjeti da je unutarnji prostor utvrde bio podijeljen na tri dijela po dužini. I tu je arhitekta našao najbolje rješenje, praveći utvrde unutar utvrde. Sve je bilo zamišljeno tako da napadači, ukoliko bi nekim čudom i uspjeli da se probiju kroz glavnu, zapadnu kapiju, u kretanju prema istočnom rubu tvrđave stalno nailazili na nove neprelazne prepreke.

U sredini tvrđave vide se ostaci kružne građevine. Pri sjevernoj zidini naziru se ostaci rova. Na istočnom dijelu nailazimo na stepenice koje vode u podzemlje. Njima se stupa u mračan hodnik koji prema istoku vodi ka niskom ulaznom otvoru na velikoj ovalnoj kuli-zidini – riječ je vjerovatno o Alaginim (ili Ali-aginim vratima), jednom od ulaza u spuški bedem (B. Babić, 2007, str. 117).

Hodnik s druge zapadne strane, nastavlja ka unutrašnjosti i nakon pet-šest metara skreće nadesno i širi se u veću prostoriju – možda ide i dalje u unutrašnjost brda ali za tako nešto nijesmo posjedovali neophodnu opremu. U samom hodniku nije toliko mračno koliko se čini u prvi mah, jer su graditelji u stropu načinili otvor kroz koji prodire sasvim dovoljno dnevne svjetlosti.

Pogled sa tvrđave okružene ravnim zemljištem je posebna priča. Sa visine od oko 100 metara sve se vidi kao na dlanu. Na zapadu je brdo Maljat sa kojeg se od iskona vadi bijeli kamen. Tri kilometra prema sjeverozapadu je Martinićka Gradina u čijoj pozadini počinju piperske strane. Vizuelna kontrola je jednako dobra i prema jugu i istoku. Preglednost, koja se približava idealnom.

Neosvojivosti spuške tvrđave pridonosio je cijeli sistem manjih utvrđenja, fortica i kula. Pet kula-tvrđava izgradio je Derviš-paša 1862. godine. Prva je Birindži-kula – tvrđava „na dnu Vranjickih njiva“ na putu Podgorica – Spuž. Druga je Ićandži kula – tvrđava „na dnu Vratkovog potoka“, na putu Vranjicke njive – Spuž (u podnožju Veljega brda). Treća je Učandži kula – blizu rijeke Zete, na padinama Veljega brda, na putu Podgorica – Spuž. Četvrta je Dortandži-kula – na prostranoj livadi „koja se zove Dedova šuma“, u podnožju Veljega brda na putu Podgorica – Spuž. Peta je Bešandži-kula „na vrhu Zorskog luga na samom brijegu Zete“.

Pored ovih kula, postojalo je još desetak utvrda – Čengel-kula na pravcu Spuž-Podgorica, zatim Kula na Gomilu, pored Zorskoga luga, na prilazu Spužu iz pravca Podgorice, koju je izgradio Omer-paša, dok je ratovao protiv Crne Gore 1852. godine. Postojala je i Kula na Stologlav, koja je služila Turcima kao stražarica od strane Komana i Zagarača, na samom ulazu u Spuž, kao i Moromiška kula (Smail-pašina kula) – na Moromiškoj glavici, blizu Spuža.

Tu su i obližnja utvrđenja Avnija i Azizija, blokhauzi-karaule u Martinićima, zatim fortica Hamidija na Veljem Stologlavu pored Spuža podignuta 1876. od koje još postoje ostaci bedema i kasarne, zatim utvrđenje Kapu-tabija u rejonu Spuža, zatim Souk Su (Hladne vode), utvrđenje i vojni položaj u rejonu Spuža i konačno, utvrđenje na Visočici, glavici u blizini Spuža.

Bio je to moćan fortifikacioni sistem, ali je crnogorska vojska ipak nadjačala. Sve se to raspalo kao kula od karata u Veljem ratu 1876-78. Spuška tvrđava je zadugo bila simbol turske moći i “klin” između Crne Gore i Brda, ali je sve to minulo.

Vojvoda Ilija Plamenac pominje u memoarima da “na grad Spuški ima dvije tri kuće. Ali su bile dosta slabe. Krovovi i drvenarija unutra i tako se je sve promijenilo što je gođ slabo bilo i sve smo napunili džebehane to jest municije puščane koje i danas stoji puno”. (Memoari, CID, Podgorica, 2004, str. 184).

Na otomansko doba danas podsjećaju samo još brojni očuvani toponimi. Tako se u samom podnožju, između brda i rijeke Zete, nalazi Derdemez (Dardamez), dio u kojem su nekada “živjele izvorne turske familije, civilno tursko stanovništvo“. Jedan od ulaza u spušku tvrđavu zove se Adska (Acka) vrata – prema mahali Vada – dijelu Spuža na desnoj obali meandra Zete, gdje se nalazi i Adsko groblje.

Ovom zaostavštinom pozabavio se nedavno Vukić Pulević, podsjećajući na doba kada su Bjelopavlići bili pod čvrstom otomanskom stegom i kada je Spuž predstavljao trn u oku Crnoj Gori (V. Pulević, Orijentalizmi u toponimiji Spuža i neposrednoj okolini, časopis LINGUA MONTENEGRINA, br. 10, Podgorica, 2012).

Arhitekta spuške tvrđave vrlo je pažljivo proučio konfiguraciju strmog brda, koje ima jedini prilaz sa jugozapadne strane, kuda je i vodio put. Prilaz glavnoj kapiji bio je toliko nepovoljan za napadače, da se na osvajanje iz tog pravca nije moglo ni pomišljati

Crnogorski barjak zavijorio se početkom 1878.

 

Vojvoda Ilija Plamenac u svojim memoarima opisuje kako je preuzeo spušku tvđavu od Turaka krajem januara 1878. “…i pođi u Boljeviće samo dva dana pak otolen na Daniolovgrad u Bjelopavliće.

I tu nađi gospodina Boža (Petrovića) i dogovori se kako ćemo: ja da pođem u Martiniće a on na Rasaninu glavicu da ja z batalionom Martinickiem zauzmem grad Spuž a gospodin Božo od desne strane Zete da zauzme Hotska vrata. I tako sjutra rano kreni ja s vojskom a tako i gospodin Božo. I zauzmi grad Spuž i odmah staviše naš barjak na grad a gospodin Božo zauze Hotska vrata i sretosmo se na most na Zetu te se okupi kod Hotskia vrata i spremamo vojsku da idemo preko Veljega brda.

Ovo je bilo 27. januara 1878. Vojska turska pred nama ide a mi za njima. I tako sidi kod Vezirova mosta. Dočeka ne Bećir beg Osmanagić i sveštenstvo i đakoni s krstima i tako uljezi u Podgoricu. A vojska turska redovna ona bješe sva izišla iz Podgorice i otišla put Tuzi. A mi svečano u varoš podgoričku mirno i naredili da vojnici naši zauzmu Ljubović i Goricu i šančeve turske koji su bili oko Podgorice” (I. Plamenac, Memoari, CID, Podgorica, 2004, str. 157)

NASTAVI SA ČITANJEM

Mjesta i znamenitosti

Pluća Danilovgrada (Video)

Published

on

By

Pratite portal Volim Danilovgrad na Facebook-u, Instagramu i Tviteru.


Planinski masiv i izletničko naselje, koje se nalazi na 1146-1305 m.n.v. Studeno predstavlja pravu vazdušnu banju, sa preko 400 vikendica. Ljekovito svojstvo borova i hladovina koju  oni prave od ovog izletišta čine raj na zemlji.

Video je nastao u toku obrazovnih kampova u organizaciji Crnogorskog društva ekologa.

Video credit Dejan Lazarević, @dejo664

NASTAVI SA ČITANJEM

Najčitanije