Dokument ne ispunjava niz standarda: Povući Nacrt Lokalnog plana zaštite životne sredine

Piše Radmila Bajagić, Koordinatorka projekta „Mislimo, djelujmo, inspirišimo svoju okolinu za održivi razvoj“

Opština Danilovgrad učestvuje u okviru Projekta „Mislimo, djelujmo, inspirišimo svoju okolinu za održivi razvoj“ kojim se teži institucionalizaciji mehanizama konsultovanja organizacija civilnog društva u vođenju zelenog dijaloga, informisanja i edukacije, transfera znanja i umrežavanja ka efikasnijem ostvarivanju participativnih prava građana i učešću u donošenju odluka i implementaciji koncepta održivog razvoja. U tom kontekstu uspostavi se novi oblici kulturnog izražavanja: Lokalni ekološki parlament mladih i Zelena stolica u Lokalnom parlamentu.

Riječ je o projektu koji je podržan je kroz program „OCD u Crnoj Gori – od osnovnih usluga do oblikovanja politika – M’BASE“ koji sprovodi Centar za građansko obrazovanje (CGO), Friedrich Ebert Stiftung (FES), NVO Politikon mreža i NVO Centar za istraživanje i zaštitu ptica (CZIP). Program finansira Evropska unija.

Na sastanku koji je održan u početkom septembra 2021.godine u Sekretarijatu za planiranje i uređenju prostora i zaštitu životne sredine opštini Danilovgrad, inicirano je pružanje ekspertize NVO sektora u procesu planiranja, pripreme i kreiranja nacrta Lokalnog plana zaštite životne sredine. Podrška NVO sektora nije prihvaćena a bila usmjerena u funkciji građenja lokalnog partnerstva sa ciljem da doprinese unapređenju demokratskih reformskih procesa u lokalnoj zajednici na temu unapređenja javnih politika životne sredine i klimatskih promjena podrškom za poštovanje prava na život u zdravoj životnoj sredini, usvajanju evropskih standarda i vrijednosti,kojima Crna Gora teži kao buduća članica Evropske unije.

Održivi razvoj opštine Danilovgrad?

Opština Danilovgrad je realizovala pilot projekat 2010. godine, koji je podržan od Vlade Crne Gore i Vlade Holandije, u okviru kojeg je donijela Strategiju održivog razvoja i formirala Lokalni savjet za održivi razvoj. U tom kontekstu decenijsko iskustvo na konceptu održivog razvoja – uspostavljanje ravnoteže između zaštite okoline i prava na razvoj (osnovni princip zaštite životne sredine) kao primjer dobre prakse i podrška ciljevima UN Agende održivog razvoja do 2030. nije prepoznat u ponuđenom nacrtu Lokalnog plana zaštite životne sredine 2021- 2025. koji je pripremljen za javnu tribinu zakazanu za 29.11.2021.godine.

Tokom pripreme i sprovođenja procedura za izradu nacrta Lokalnog plana zaštite životne sredine, kao dokumenta javne politike životna sredina i klimatske promjene, kojim se utvrđuje stanje u oblasti ove javne politike i mjere koje treba preduzeti za njen razvoj i unapređenje, nedovoljno se vodilo računa o poštovanju principa na kojima počivaju strateška dokumenta u Crnoj Gori. To su: princip usklađenosti, princip finansijske održivosti, princip saradnje nadležnih organa, princip  odgovornosti, princip trans­parentnosti, princip kontinuiteta planiranja javnih politika i princip ekonomičnosti i racionalnog planiranja.

U Planu nijesu definisani ciljevi i indikatori za postizanje dobrog ekološkog statusa opštine Danilovgrad da od osnovnog pružaoca usluga postane katalizator promjena u zaštiti životne sredine na lokalnom nivou i da izazove promjenu na putu ekološkog i ekonomskog oporavka, sprovođenja zelene tranzicije, učešća građana u procesu donošenja odluka kroz prilagođavanje javne uprave potrebama građana. U dokumentu nije uključeno niz tema i okvir indikatora sa ciljnim vrijednostima i mjerama, posebno što se tiče veze između zdravlja i faktora životne sredine, zdravih ekosistema i prirodnih ekosistemskih servisa, modaliteta za stvaranje ekonomije ekosistema i biodiverziteta kao dijela zelene ekonomije i/ili podsticajnih mehanizama za inkluzivnu ekonomiju.

Ilustracija Međunarodni ekspert za biodiverzitet, ekologiju i obrazovanje, Bogić Gligorović

Nedostatak participativnog pristupa

Ponuđeni dokument nije nastao pripremom detaljnog plana aktivnosti sa metodologijom i rasporedom sprovedenih konsultacija, sa ostalim relevantnim predstavnicima lokalne zajednice – NVO, privrednih subjekata i civilnog društva i građana kako bi se predstavio metodološki pristup i omogućio participativni proces u demokratizaciji životne sredine. Participativan pristup odražava ideju da je Plan zaštite životne sredine proizvod saradnje lokalne samouprave i zajednice. Participacija i razvijanje partnerstva su ključan dio procesa i direktno su povezani sa jednim od najznačajnijih aspekata procesa strateškog planiranja – učenjem. Time bi se obezbijedilo da ciljevi postavljeni u Lokalnom planu zaštite životne sredine budu REALNI, IZVODLJIVI, ODRŽIVI, subjekti odgovorni za sprovođenje utvrđenih mjera jasno identifikovani i svjesni svoje uloge, resursi potrebni za implementaciju su jasno naznačeni i dovoljni, indikatori uspeha su pravilno određeni i da je ceo proces razvoja i sam plan rodno osjetljiv u svim svojim aspektima. Pristup je participativan samo uz široko učešće svih zainteresovanih strana putem kojeg se mišljenja, komentari i sugestije svih zainteresovanih strana integrišu u proces planiranja a na osnovu  dogovorora o promjeni koju žele da ostvare u zajednici.  Kako je proces participacije isključen u pripremi nacrta Lokalnog plana zaštite životne sredine može se smatrati da nacrt documenta nije validan i spreman za zakazane „javne“ konsultacije.

U pripremi Plana izostalo je informisanje i uključivanje građana, demokratski princip koji se najneposrednije ostvaruje kao pravočovjeka, sadašnjih i budućih generacija, na zdravu životnu sredinu, upravo na lokalnom nivou kroz informisanje i edukaciju članova zajednice o sadržaju i ciljevima donošenja Plana, ekološkim temama i prioritetima i mogućim aktivnostima/projektima za postizanje definisane vizije zaštite životne sredine. Unapređenje ostvarivanja prava na odgovarajuću životnu sredinu kao uslov čovjekovog opstanka i života u harmoniji sa prirodom a svrstava se u prirodna, neotuđiva prava. Prirodna prava su prava koja pripadaju svim ljudima. Sa tog stanovišta jasno je zašto pravo na zdravu životnu sredinu, u nizu pojedinačnih prava, podrazumijeva i pravo da najšira javnost učestvuje u donošenju odluka o pitanjima koja se tiču životne sredine za održivu klimatsku budućnost. Učešće građana je bitno i sa aspekta unapređenja kvaliteta procesa, ali i sa aspekta doprinosa boljem sprovođenju Plana i podizanja svijesti stanovništva u oblasti zaštite životne sredine i održivog razvoja. Stoga je bilo neophodno da građani u svim fazama izrade budu adekvatno informisani o donošenju ključnih odluka u procesu strateškog planiranja lokalnih politika životne sredine.

Plan je nedovoljno razumljiv i jasan za širu javnost, nema strukturu strateškog dokumenta u programskom i operativnom dijelu a ne uspostavlja ni funkcionalni sistem strateškog planiranja zasnovanog na podacima i ne uređuje ni horizontalni i vertikalni odnos postojećih strateških dokumenata (Nacionalne strategije održivog razvoja, Strategije pametne specijalizacije (S3), Akcionog plana za ispunjavanje završnih mjerila u poglavlju 27 – Životna sredina i klimatske promjene), tako da ne upućuje na poboljšanje ne samo kvaliteta životne sredine, već i postizanja efikasnijeg sprovođenja, unapređenja međure­sorske saradnje i uspostavljanja održivog mehanizma praćenja implementacije na lokalnom nivou.

Plan ne sadrži ni logičku osnovu i polazište za kvalitetno praćenje i izvještavanje o njihovom sprovođenju, te pripremu i sprovođenje evaluacije u skladu s postavljenim kriterijumima. Decenijski  kontinuitet u izradi politike životne sredine u Danilovgradu bi predstavljaljali: Izvještaji o stanju životne sredine jedinice lokalne samouprave u skladu sa Nacionalnom listom indikatora koji sadrži podatke dobijene sprovođenjem monitoringa, (čl 61 Zakona o životnoj sredini), kao i Izvještaj o evaluaciji Lokalnog plana zaštite životne sredine 2016-2020. koji lokalnoj zajednici pomaže u boljem razumijevanju aktuelnog stanja i potrebi zaštite životne sredine, da se utvrdi vrijednost aktivnosti za zajednicu a omogućava učenje za budućnost kako bi se stvorila osnova i polazna tačka za strukturirano prezentovanje podataka, informacija i ocjena o stanju životne sredine i dale strateške smjernice za iniciranje operativnih planova za određenije mjere i aktivnosti u užim prostornim i tematskim područjima.

Studeno dron

Navedeno opravdava potrebu da se nacrt Lokalnog plana zaštite životne sredine povuče iz procedure jer kao osnovni strateško – planski dokument za zaštitu, razvoj i unapređenje životne sredine ne  nudi prosperitetnu podršku lokalnoj zajednici za veću transparentnost, odgovornost i posvećenost u demokratizaciji i zaštiti životne sredine u integracionim procesima. 

Lokalni planovi zaštite životne sredine za razvoj opštine a ne samo za opštinsku upravu su korisni jedino ukoliko se sprovode!

Ovo saopštenje je kreirao NVO udruženje za očuvanje prirode i promociju turizma „Morakovo” koji realizuje projekat „Mislimo, djelujmo i inspirišimo svoju okolinu za održivi razvoj“ u partnerstvu sa NVO Demokratske evropske inicijative.

Podržan je od Centra za građansko obrazovanje (CGO) u okviru programa OCD u Crnoj Gori – od osnovnih usluga do oblikovanja politika -M’BASE, koji se finansira iz sredstava Evropske unije.

Sadržaj ovog saopštenja je isključiva odgovornost NVO udruženje za očuvanje prirode i promociju turizma„Morakovo”i ni na koji način ne odražava stavove CGO-a ili Evropske unije.