Piše: Aleksandar Novović, politikolog

Istoriju nastanka i razvoja parkova možemo posmatrati kao istoriju u kojoj je čovjek stvarao životni prostor za sebe i svoju zajednicu. Stvarajući prostor po svojoj mjeri čovjek je itekako bio na ispitu svog odnosa sa prirodom, s jedne strane osvajajući je, s druge strane uvažavajući je.

Danas imamo velike gradove i metropole i izgleda da je čovjek više potčinjavao prirodu nego joj se povinovao, pa pomenuti džinovski urbani sistemi ni malo ili vrlo malo podsjećaju na nekadašnje životne prostore u kojima je čovjek izgrađivao ljudsku zajednicu. Međutim, jedno je ostalo i danas kao konstanta – potreba za prirodom. A urbana i razvojna politika gradova mora uvažiti taj sociološki i psihološki aspekt života u gradovima. Oduvijek, pa i danas priroda je izvor života za čovjeka i dobar odnos prema njoj danas nazivamo kulturom življenja.

Park prirode Rijeka Zeta, Landža

Parkovi koji su danas obilježja gradova, predstavljaju spomenike kulturi življenja i primjeri svjesnog odnosa čovjeka prema sebi i prirodi. Sačuvati i dizajnirati park u gradu znači podići živi spomenik urbanizmu i stvoriti dokaz umijeća življenja sa prirodom, ali i razumijevanja potreba građana.

Pri planskom razvoju urbanih cjelina, čovjek bi ostavljao vitalne djelove ekosistema na koje se novi grad naslanja. Oni djelovi koji su po sebi već bili karakteristični, bogati biodiverzitetom ili jednostavno lijepi ostavljani su kako zbog vrijednosti po sebi, tako i zbog vrijednosti koje će jednog dana imati za ljude u gabaritnom gradskom kompleksu. Ovakve primjere možemo pratiti u većim gradovima Evrope i svijeta. Za potrebe ovog teksta osvrnućemo se na dva grada centralne Evrope: Nama najbliža Ljubljana, nekad i dio zajedničke jugoslovenske države i grad Beč, jedan od najzelenijih gradova Evrope. Pod uticajem srednjeevropske kulture, arhitekture i urbanizma Ljubljana sačuvala je zelenu cjelinu, danas znanu kao park Tivoli koji decenijama predstavlja veliku rekreativnu i kulturnu zonu grada. U Beču, gradu sa preko 800 parkova, izdvajamo ogromni Prater park površine 6 miliona metara kvadratnih.

Tivoli, Ljubljana

Tivoli Park, Ljubljana Park

Tivoli danas je prepoznat ne samo kao gradski park nego i zaštićeno područje. 1984. godine uredbom je oblast proglašena kao prirodni predio od posebnog značaja. To je veliki ekosistemski kompleks koji obuhvata sami gradski park Tivoli i šumske oblasti Rožnika, brda Šiška i Koseze ukupne površine od 459 hektara. Na površini ovog parka osim sportske i rekreativne infrastrukture nalaze se i kulturni spomenici, ali zoološki vrt, ugostiteljski objekti itd.

Prater park u Beču

Neki podaci govore da u Beču na svakog stanovnika dođe čak 120 kvadratnih metara zelenila, čime se ovaj grad svrstava među najzelenije u Evropi.

Zabavni park Wurstelprater

Prater je velika zelena površina u Beču površine 6 miliona metara kvadratnih. Često, kada se govori o Prateru uglavnom se misli na zabavni park Wurstelprater, međutim ovaj park je fascinatna zelena urbana površina na kojoj se spajaju kultura i arhitektura, tradicija i inovacija.

Građani pored relaksacije, boravka u prirodi mogu svakodnevno i da se edukuju na sa mnogih edukativnih parkovskih tabli. Nekada je zemljište na kome se danas nalazi Prater bilo carsko lovište ali ga Jozef II otvara za javno korišćenje 1766. godine. Park postaje najatraktivniji lokalni prostor za rekreaciju u gradu i mesto na kome ubrzo niču restorani i kafei a zatim i razne druge atrakcije za zabavu poput ringišpila.

Prater, Beč

Veliki gradovi, ali i veliki parkovi

Naravno da veliki gradovi u svom razvoju moraju potčiniti ogromne zelene površine i prirodne ekosisteme i naravno da su se svi suočavali sa tzv racionalnim korištenjem resursa u ekonomski što povoljnijem razvoju. Ali danas možemo da vidimo da veliki gradovi su proporcionalno svojoj površini ostavljali i velike parkove.

U planskom urbanizmu, ako je već neminovno da se priroda sasječe, onda je isto tako nužno donijeti plan da se ostave zelene tačke na više lokacija u budućem gradu. Sjajan i blizak primjer je grad Beč koji ima preko 800 parkova. Ako se neko pita da li su ovi parkovi išli na štetu ekonomskog razvoja i da li su gradovi žrtvovali mogućnost izgradnji spektakularnih poslovnih prostora, hotela, stambenih zgrada, možemo reći da su parkovi investicija u kvalitet života; u zadovoljstvo i zdravlje građana; njihovo kvalitetnije slobodno vrijeme i potrebu za prirodom.

St James Park, London

Urbanističke i razvojne politike gradova su pokazale da ,,gubitak na ekonomskom polju“ znači dobitak na polju humanog življenja.

Danas isti ti parkovi na svojim obodima ili unutar zelenih površina imaju i ugostiteljske objekte, zoološke vrtove, luna parkove, turističke atrakcije. Na kraju, kao što je i Crna Gora u turističkom smislu brendirana kao Divlja ljepotica , tako i mogi veliki gradovi imaju svoje atraktivnosti i i turističke adute upravo u svojim parkovima.